1. Khái niệm:

 

Trẻ em thường dị ứng sữa do hệ miễn dịch phản ứng quyết liệt với những thành phần protein trong sữa. Nguyên nhân của hiện tượng này vẫn chưa được xác định, song người ta cho rằng có thể do các yếu tố di truyền kết hợp với việc cho trẻ bú sữa bò hay sữa đậu nành quá sớm.

2. Nguyên nhân

Tất cả các dị ứng thực phẩm thực sự được gây ra bởi sự cố hệ thống miễn dịch. Hệ thống miễn dịch xác định một số protein trong sữa là có hại, kích hoạt việc sản xuất các globulin miễn dịch E (IgE) kháng thể trung hòa các protein (chất gây dị ứng). Thời gian tiếp theo đi vào tiếp xúc với các protein này, các kháng thể IgE nhận ra chúng và báo hiệu hệ thống miễn dịch để giải phóng histamin và các hóa chất. Histamine và các hóa chất cơ thể khác gây ra một loạt các dấu hiệu và triệu chứng dị ứng. Histamin là một phần trách nhiệm cho các phản ứng dị ứng nhất, bao gồm chảy nước mũi, ngứa mắt, cổ họng khô, phát ban, nổi mề đay, buồn nôn, tiêu chảy, khó thở và sốc phản vệ.

Có hai loại protein trong sữa bò có thể gây ra một phản ứng dị ứng:

Casein, được tìm thấy ở phần rắn (phụ) của sữa curdles.

Whey, được tìm thấy trong phần chất lỏng của sữa còn lại sau khi curdles sữa.

Có thể có dị ứng với chỉ một protein sữa hoặc dị ứng với casein và whey. Những protein này không chỉ có trong sữa, cũng tìm thấy trong thực phẩm chế biến. Ngoài ra, hầu hết mọi người phản ứng với sữa bò cũng sẽ dị ứng với sữa dê, cừu và trâu. Ít gặp hơn là những người dị ứng với sữa bò cũng dị ứng với sữa đậu nành.

3. Triệu chứng:

Triệu chứng của dị ứng sữa bò nói chung thường xuất hiện trong vòng 6 tháng tuổi và thuộc 1 trong 2 kiểu phản ứng: nhanh hoặc chậm.

           - Kiểu phản ứng dị ứng nhanh thường xảy ra đột ngột với các biểu hiện như ói mửa, thở khò khè, nổi ban đỏ, mặt sưng phù. Nặng hơn là phản ứng phản vệ toàn thân.

           - Biểu hiện của phản ứng dị ứng chậm thường nhẹ hơn hoặc không rõ ràng như trẻ bứt rứt khó chịu, quấy khóc thường xuyên, ói mửa, đau bụng, đi cầu phân lỏng (có thể dính ít máu), chậm tăng cân và tăng trưởng không đạt mức bình thường. Những triệu chứng này thường khó chẩn đoán vì rất giống với biểu hiện của nhiều bệnh lý khác. Hầu hết trẻ ở thể này sẽ qua tình trạng bất dung nạp sữa lúc 2 tuổi.

Cần phân biệt triệu chứng dị ứng sữa bò với sự bất dung nạp Lactose, trong đó trẻ thường bị chướng bụng, đầy hơi, đau bụng và tiêu chảy do không tiêu hóa được đường Lactose trong sữa.

4. Chẩn đoán bệnh chính xác cần:

- Xét nghiệm phân. Phân của trẻ bị dị ứng sữa bò thường có lẫn máu, trong khi phân của trẻ bị bất dung nạp Lactose lại có tính axit và chứa thành phần đường không tiêu hóa được.

- Xét nghiệm thử phản ứng dị ứng trên da. Nếu thấy nổi một đốm đỏ và cứng ở chỗ tiêm thì có phản ứng. Tuy nhiên, test này chưa phải là đặc hiệu vì nhiều trẻ nhỏ bị dị ứng với sữa bò vẫn cho kết quả âm tính, trong khi nhiều em lớn hơn không bị dị ứng lại cho kết quả dương tính.

5. Nguyên tắc điều trị:

5.1  Tránh tác nhân gây dị ứng và thay đổi lối sống:

- Nếu trẻ bị dị ứng thuộc kiểu phản ứng nhanh, cần chuyển sang dùng sữa đậu nành.

- Nếu không có hiệu quả thì tiếp tục chuyển sang những loại thực phẩm có thành phần protein ít gây phản ứng dị ứng như sữa gạo, sữa hạnh nhân và những sản phẩm ghi nhãn là Non-dairy hay Pareve.

- Thời gian sử dụng các sản phẩm thay thế kéo dài từ 2 đến 12 tháng, sau đó cho trẻ dùng lại sữa bò để kiểm tra sự dung nạp. Nếu vẫn còn dị ứng thì tiếp tục dùng lại sản phẩm thay thế và cứ 3 - 6 tháng lại kiểm tra một lần.

Ngoài ra, có thể chuyển sang bú mẹ nếu trẻ còn nhỏ và mẹ còn sữa, tuy nhiên chế độ ăn của mẹ cần loại bỏ những thực phẩm chứa sữa, do các protein trong sữa bò có thể đi qua sữa mẹ.

5.2  Dùng các thuốc như:

Cromolyn, Antihistamin, Ketotifen, Corticosteroid và các thuốc ức chế tổng hợp Prostaglandin theo chỉ định của bác sĩ. Thuốc Epinephrine được sử dụng trong trường hợp bị phản ứng phản vệ cấp tính.