1. Khái niệm:

            Bệnh đau vai gáy xuất hiện một cách thất thường, nhiều trường hợp bỗng dưng sau khi ngồi dậy, sau một đêm ngủ dậy thấy đau nhức khắp mình, đặc biệt là đau vùng vai, gáy nhiều khi đau lan xuống bả vai, làm tê mỏi các cánh tay, cẳng tay và ngón tay rất khó chịu 

2. Nguyên nhân:

            - Ngồi làm việc sai tư thế trong thời gian dài, ngồi làm việc liên tục với máy tính, sai tư thế khi lái xe, gối đầu, ngủ tựa đầu lên ghế, nằm xem tivi...

            - Ngồi trước quạt, máy lạnh (máy điều hoà) lâu, dầm mưa dãi nắng lâu, ra ngoài trời không đội mũ, nón để ánh nắng mặt trời chiếu thẳng vào vùng gáy, tắm rửa ban đêm,... làm giảm sự cung cấp oxy cho các tế bào cơ, gây thiếu máu cục bộ ở các cơ dẫn đến hội chứng đau vai gáy.

            - Thoái hóa cột sống cổ, thoát vị đĩa đệm cột sống cổ, vẹo cổ bẩm sinh, dị tật, viêm, chấn thương vùng cổ.

            - Đôi khi có những trường hợp hội chứng đau vai gáy xuất hiện tự phát mà không có nguyên nhân rõ rệt.

            - Người hay nằm nghiêng, co quắp, khi cơ thể yếu mệt, tốc độ hoạt động của hệ tuần hoàn giảm, việc lưu thông máu và trao đổi ôxy trong cơ thể giảm cũng sẽ dễ bị đau nhức khi ngủ dậy.

            Thông thường, từ tuổi trung niên trở đi, hệ mạch máu đã giảm tính dẻo dai, đàn hồi nên hay mắc chứng đau cổ, vai, gáy nhất.

3. Triệu chứng:

            - Đau âm ỉ hoặc dữ dội ở vùng cổ, gáy, cảm giác nhức nhối khó chịu, có khi đau nhói như điện giật. Đau có thể lan lên mang tai, thái dương hoặc lan xuống vai, cánh tay. Người bệnh bị đau vai gáy không bị hạn chế vận động khớp. Một số trường hợp có thể kèm theo co cứng cơ, tê ở cánh tay, cẳng tay, bàn ngón tay hoặc nặng hơn là yếu liệt cơ, teo cơ.

            - Có thể có các điểm đau khi ấn vào các gai sau và cạnh cột sống cổ kèm hạn chế vận động cột sống cổ. Đau có thể xuất hiện tự phát hoặc sau khi lao động nặng, mệt mỏi, căng thẳng, nhiễm lạnh. Đau có thể cấp tính (xuất hiện đột ngột) hoặc mãn tính (âm ỉ, kéo dài). Đau thường có tính chất cơ học: Tăng khi đứng, đi, ngồi lâu, ho, hắt hơi, vận động cột sống cổ; Giảm khi nghỉ ngơi. Đau cũng có thể tăng khi thời tiết thay đổi. Nhiều trường hợp tình trạng đau vai gáy kéo dài dẫn đến người bệnh luôn cảm thấy vô cùng mệt mỏi, khó chịu, không tập trung, tư duy kém,... ảnh hưởng lớn tới tinh thần và hiệu quả lao động.

4. Xét nghiệm: Chụp X-quang cột sống cổ, đo điện cơ và chụp cộng hưởng từ (MRI) cột sống cổ.

5. Xử trí:

            - Nếu chỉ bị nhẹ, cơn đau không kéo dài, bản thân người bệnh có thể tự điều trị bớt đau bằng cách dùng hai bàn tay xoa bóp, gõ, vuốt cho vùng cổ, vai, gáy nhiều lần có thể giảm đau.

            - Các thuốc thường dùng trong điều trị hội chứng đau vai gáy bao gồm thuốc giảm đau chống viêm, phong bế thần kinh, giãn cơ và vitamin nhóm B.

            - Vật lý trị liệu như châm cứu, nhiệt trị liệu, điện xung, sóng ngắn, siêu âm trị liệu, kéo dãn cột sống cổ, xoa bóp bấm huyệt, tập vận động cột sống cổ. Tuy nhiên, người bệnh cũng cần phải nhớ rằng không được xoa bóp bấm huyệt hoặc tập vận động trong giai đoạn cấp tính.

            - Một số trường hợp người bệnh cần được điều trị bằng phẫu thuật: Thoát vị đĩa đệm, trượt đốt sống, vẹo cột sống...

6. Phòng bệnh:

            - Khi ngồi hay đứng đều phải đúng tư thế. Cần chú ý không làm việc quá lâu tại bàn giấy, đặc biệt với máy vi tính, cứ mỗi 30 phút nên dừng lại để thực hiện các động tác vận động cột sống cổ, vai và tay. Cần giữ cổ luôn thẳng, tránh sai tư thế khi ngồi học, đọc sách hoặc đánh máy, không cúi gập cổ quá lâu.

            - Không nằm gối đầu cao để đọc sách hay xem tivi sẽ làm sai tư thế của cột sống cổ. Khi ngủ chỉ gối đầu cao khoảng 10cm. Khi xem tivi nên tựa lưng vào đệm, đầu hơi ngửa ra sau thành ghế, cổ tựa vào một điểm phù hợp với độ cong sinh lý của cổ.

            - Không bẻ, lắc cổ kêu răng rắc, nhiều người có thói quen khi mỏi cổ thường bẻ cổ, lắc cổ cho kêu để hết mỏi cổ nhưng thực tế lại gây tác dụng hoàn toàn trái ngược, bởi nếu đĩa đệm đã bị thoái hóa gây mỏi cổ, khi bẻ hoặc vặn sẽ tạo đà cho đĩa đệm thoát vị ra ngoài và làm bệnh thêm trầm trọng.

            - Khi bị đau vai, gáy nên nghỉ ngơi, hạn chế vận động ít ngày, bổ sung một số khoáng chất cho cơ thể như canxi, kali và các vitamin C, B, E, xoa bóp giúp giãn cơ chỗ đau, tăng cường máu đến cơ bắp.

            - Nên thường xuyên luyện tập thể dục thể thao với các bài tập phù hợp; Vận động, nghỉ ngơi, giải lao giữa giờ làm việc, nên giải lao khi phải ngồi kéo dài, cứ 45-60 phút giải lao một lần; Tránh căng thẳng; Luyện tập các động tác dưỡng sinh như ưỡn cổ, cúi đầu về phía trước, ngửa đầu ra phía sau, nghiêng đầu sang trái, sang phải, xoay tròn đầu và cổ, cử động cổ lên xuống...

Một số tư thế đúng để phòng tránh đau vai gáy:

            - Tư thế làm việc đúng trước máy vi tính: Vai: Được thả lỏng, cẳng tay luôn ở trên mặt phẳng ngang, vuông góc với khuỷu, cổ tay thẳng trục với cẳng tay. Cổ: Giữ ở vị trí trung tính, thẳng trục với cột sống. Lưng: Giữ thẳng, ghế phải có tựa cho vùng thắt lưng. Khi ngồi, tránh tư thế cong lưng, cần giữ lưng thẳng, cổ thẳng trục với chân, nên kê một gối mỏng ở đoạn thắt lưng. Nên giải lao khi phải ngồi kéo dài, cứ 45-60 phút giải lao một lần.

            - Tư thế đúng khi lái xe: Khi lái xe, giữ thẳng lưng, kê gối ở đoạn thắt lưng, đầu và cổ giữ thẳng trục với thân, di chuyển ghế ngồi gần volant sao cho vai cánh tay không bị căng. Khi lái xe khoảng 150-200km nên nghỉ 1 lần.

            - Tư thế khi làm việc: Đầu và cổ luôn luôn giữ thẳng trục với thân, không được gù lưng, gập cổ, ngửa cổ quá mức.

            - Tư thế nằm: Khi nằm không được gối quá cao, làm cột sống cổ không thẳng trục với thân. Nên gối phần đầu và cổ, không được kê gối xuống dưới vai.

            - Khi làm việc nhà: Tránh các động tác ngửa cổ trong sinh hoạt hằng ngày như lau cửa, mắc quạt trần, lau đèn, lấy đồ trên cao, để giảm căng thẳng cho cổ vai hãy sử dụng ghế, thang khi làm những công việc này.

            - Ngồi thư giãn trên ghế, thẳng lưng, đầu, cổ. Xoay đầu từ từ sang 2 bên. Nghiêng đầu sang phải và trái. Thực hiện từ 3-5 lần.

            - Ngồi thư giãn trên ghế, nhún 2 vai lên cao, hạ thấp vai và thư giãn, nhắc lại 3-5 lần.

            - Ngồi thư giãn trên ghế, xoay vai từ từ ra trước, ra sau rồi xoay tròn.

            - Đứng dựa lưng vào tường, chân rộng bằng hông, gót chân cách tường 2-5cm. Hai bàn tay đặt sau gáy, khuỷu hướng ra trước, sau đó dang 2 cánh tay.

            - Đứng sát tường, đặt quả bóng cao su lên vùng cơ cổ và vai (không đặt lên cột sống và xương bả vai), từ từ lăn bóng từng bên (trái, phải) 2-3 lần.

            - Khi phải ngồi làm việc kéo dài nên tập thêm các động tác co chân và bàn chân để cải thiện tình trạng căng cơ và “xuống máu chân” (tăng cường lưu thông máu). Để tập chân và bàn chân có thể ngồi duỗi thẳng đầu gối; Ngồi nâng bàn chân khỏi nền nhà; Đứng thẳng, tỳ sát lưng vào tường, duỗi thẳng gối, đưa chân ra phía trước; Đứng, tay vịn ghế, đá chân ra phía ngoài, đưa chân ra phía sau.

7. Hỏi đáp:

Câu hỏi: Nhức mỏi vai gáy kéo dài là bệnh gì?

Trả lời:

            Bạn bị đau đầu, cổ và gáy thì có rất nhiều nguyên nhân. Nếu bị hội chứng vai gáy thì điều trị sẽ đơn giản hơn, chỉ cần nghỉ ngơi hợp lý (không nên ngồi lâu hay đứng lâu) và uống thuốc giảm đau kháng viêm cùng vitamin B1 - B6 - B12 thì sẽ khỏi.

            Bệnh sẽ khó điều trị hơn nếu do các nguyên nhân khác như thoái hóa cột sống cổ, thoát vị đĩa đệm cột sống cổ, dị tật về cột sống. Nếu chẩn đoán mắc các bệnh này, tùy vào nguyên nhân mà bác sĩ sẽ có hướng điều trị khác nhau.

            Nếu bạn uống thuốc mà không đỡ thì nên đến khám tại các bệnh viện có khoa ngoại thần kinh, hoặc cũng có thể đến khoa Ngoại thần kinh BV nhân dân Gia Định để khám cụ thể, làm các xét nghiệm cần thiết.

Câu hỏi: Tôi đang gặp tình trạng sau một đêm ngủ dậy thì bị đau bả vai, đau vùng cổ. Có khi đau hết mấy ngày. Xin hỏi đây là bệnh lý gì, có cần phải đi bác sĩ hay không?

Trả lời:

            Sau một đêm ngủ dậy bị đau vùng cổ vai là hiện tượng thường gặp, có thể do một số nguyên nhân sau: gối kê đầu không phù hợp, cổ bị vẹo sang bên, quá ngửa hoặc quá gấp; căng cơ vùng cổ quá mức hoặc đột ngột trong giấc ngủ gây rách cơ; đã có sẵn bệnh lý chèn ép rễ thần kinh vùng cổ hoặc đám rối thần kinh cổ, tư thế ngủ không tốt làm gia tăng sự chèn ép; một số nguyên nhân ít gặp khác như thiếu thông khí, tư thế giường không phù hợp...

            Đa số trường hợp sẽ tự hết đau sau 1 - 2 ngày, hoặc sau khi uống vài viên thuốc giảm đau thông thường. Nếu đau nhiều, làm bạn bị hạn chế nhiều hoặc không thể cử động cổ, đau không hết sau chừng 5 - 6 ngày, hoặc đau lặp đi lặp lại nhiều lần thì nên đi khám tại các bác sĩ chuyên khoa cột sống, hay ngoại thần kinh, hoặc chấn thương chỉnh hình.

            Để ngăn ngừa hiện tượng này, người ta sử dụng một loại gối lõm ở giữa để khi nằm ngửa cổ vẫn thẳng, còn khi nằm nghiêng đầu sẽ gối lên phần cao của gối nên cổ vẫn thẳng. Ngoài ra, không nên để quá nhiều vật dụng trên mặt giường, và nếu được thì nên sử dụng các loại nệm tương đối cứng như nệm cao su, không nên sử dụng giường mặt cứng và gối cứng.