1. Khái niệm:

            Chuột rút cơ còn được gọi là vọp bẻ, là một triệu chứng bệnh thường gặp, xảy ra chủ yếu ở chân vào ban đêm lúc ngủ, cơ chế gây ra hiện tượng này chưa được biết rõ. Biểu hiện bằng cơ bị co thắt đột ngột không tự ý, đa số trường hợp xảy ra ở cơ bắp chân, thỉnh thoảng gặp ở cơ đùi và cơ bàn chân.

            Chứng bệnh này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng có khuynh hướng gia tăng theo tuổi. Ở người bình thường đôi khi cũng gặp chuột rút. Chuột rút ban đêm thường gặp ở người già nhưng cũng không hiếm ở người trẻ. Tuy không nguy hiểm nhưng nó cũng gây khó chịu, mất ngủ. Thường thì chuột rút ban đêm chỉ kéo dài vài giây hoặc nhiều  lắm là vài phút, nhưng sau đó triệu chứng đau có thể kéo dài cả ngày hay vài ngày. Có khoảng 1/3 người trên 60 tuổi và 1/2 người từ 80 tuổi trở lên thường bị chuột rút. Trong đó có 4/10 người bị chuột rút ba lần/tuần, thậm chí một ít người có thể bị mỗi ngày.

2. Nguyên nhân bị chuột rút: Có hai nguyên nhân chính dẫn đến chuột rút. Nguyên nhân thứ nhất là thiếu ôxy đến cơ, nguyên nhân thứ hai là thiếu nước và muối ăn.

            - Tập luyện hoặc lao động chân tay quá mức

            - Đứng hoặc ngồi quá lâu, ngủ nằm tư thế chân không đúng

            - Thiếu chất khoáng trong máu như: Kali, canxi, manhê

            - Uống nước không đủ dẫn đến cơ thể bị thiếu nước

            - Có thai

            - Ngộ độc chì

            - Do thuốc như: Ngừa thai, lợi tiểu, hạ mỡ máu nhóm statin và clofibrate, chống trầm cảm, hạ huyết áp nifedipine, chống viêm dạ dày cimetidine, giãn phế quản salbutamol, terbutaline...

            - Do bệnh lý tuyến giáp, thiếu máu, đái tháo đường, Parkinson, bệnh mạch máu hai chân, xơ gan, bệnh thần kinh, người có bàn chân phẳng.. 

3. Triệu chứng:

            - Chân bị chuột rút rất đau, kéo dài từ vài giây đến vài phút.

            - Sờ chỗ đau thấy cơ bị co cứng thành một cục.

            - Chân bị đau không thể cử động được trong khoảng thời gian này.

            Trong đa số trường hợp chuột rút là lành tính và là triệu chứng đơn độc. Nếu chuột rút đi kèm các triệu chứng khác như uống nhiều tiểu nhiều, mệt mỏi, sợ lạnh, tăng cân, da xanh xao, nhợt nhạt, đau chân khi đi bộ đoạn ngắn... là dấu hiệu của một bệnh nào đó cần đi khám.

4. Hậu quả:

            - Chuột rút có thể xảy ra với những vận động viên thể thao hoạt động với cường độ cao, mất nước và khoáng chất do ra mồ hôi nhiều, ảnh hưởng đến thành tích thể thao.

            - Chuột rút nguy hiểm nếu xảy ra trong khi bơi lội, cơn đau do chuột rút có thể dẫn đến giảm khả năng bơi và nghiêm trọng hơn là tử vong do chết đuối. 

5. Xử trí:

            - Dừng vận động, cố gắng thả chùng chi bị bệnh để thư giãn bắp thịt đang bị co rút.

            - Nhẹ nhàng xoa bóp bắp cơ, nếu có dầu nóng thì thoa dầu lên vùng da của bắp thịt đang bị co rút rồi xoa bóp nhẹ nhàng. Nếu chuột rút ở cẳng chân, nhẹ nhàng vươn duỗi cơ theo chiều đối ngược: Kéo đầu ngón chân và bàn chân lên cao hướng về đầu gối.

            Khi bị chuột rút bắp đùi, cần nhờ người khác kéo thẳng chân ra, một tay nâng cao gót chân, tay kia đồng thời ấn đầu gối xuống. Trường hợp chuột rút cơ xương sườn, phải hít thở sâu để thư giãn cơ hoành đồng thời xoa bóp nhẹ các bắp thịt xung quanh lồng ngực.

            - Những cơ căng cứng chườm ấm và căng cơ chấn thương chườm lạnh.

            - Sau khi đã qua cơn đau, có thể tắm nước nóng để thư giãn bắp thịt, có thể vận động nhẹ tăng dần để máu lưu thông tốt hơn.

            - Chuột rút do kinh nguyệt có thể được chữa bằng uống các thuốc loại ibuprofen, tập thể dục giãn cơ hoặc tắm bồn nước nóng.

            - Có thể dùng một số loại thuốc thuốc điều trị chuột rút như: Vitamin E, thuốc thư giãn cơ...

6. Phòng bệnh:

            - Uống đủ nước trong ngày.

            - Hạn chế hoặc tránh uống nhiều rượu bia và cà phê vì có tác dụng lợi niệu làm cơ thể mất nhiều nước.

            - Thực hiện chế độ dinh dưỡng cân bằng, đủ các chất: Đạm, đường, béo, vitamin và khoáng chất (canxi, kali, manhê..).

            - Đi giày vừa chân, gót giày không quá cao.

            - Tập xe đạp tại chỗ hoặc tập kéo căng cơ bắp chân vài phút trước khi ngủ.

            - Uống nước đầy đủ, tốt nhất là các loại nước giàu chất khoáng như: Nước oresol, nước chanh đường muối, nước  dừa… trước, trong và sau khi luyện tập, lao động, đi bộ, leo núi. Khởi động thật tốt trước khi vận động cơ thể, trước mỗi buổi tập. Tập thư giãn cơ bắp trước và sau mỗi lần tập luyện. Tập vươn duỗi chân vào buổi tối trước khi đi ngủ và buổi sáng khi thức dậy. Khi ngồi, co bàn chân về phía đầu gối càng cao càng tốt, để máu dễ dàng lưu thông ở bắp thịt cẳng chân.

            - Nếu đang dùng thuốc để chữa bệnh và bị chuột rút, hãy thông báo với bác sĩ điều trị xem có phải nguyên nhân do thuốc.

            - Bình thường chuột rút không kéo dài và không gây nguy hiểm. Nhưng nếu chuột rút xảy ra khi đang lái xe, điều khiển máy móc, đang bơi dưới nước... thì có thể gây tai nạn, chết đuối. Nếu thỉnh thoảng mới bị  chuột rút thì không đáng ngại. Nhưng nếu thường xuyên bị chuột rút, hoặc bị chuột rút gây đau đớn, thì cần đi khám bệnh, xét nghiệm để được chẩn đoán và điều trị đúng nguyên nhân  gây ra chuột rút.

7. Thông tin hỏi- đáp:

Câu hỏi:

            Tôi mang thai tháng thứ 8, người cảm thấy bình thường nhưng rất hay bị chuột rút ở bắp chân, nhất là về ban đêm. Xin hỏi nguyên nhân? Cách chữa?

=> Trả Lời:

            Sở dĩ phụ nữ mang thai hay bị chuột rút là do sự thiếu hụt canxi. Nồng độ canxi trong máu có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong việc duy trì chức năng của hệ thống thần kinh trung ương và hệ thống thần kinh thực vật. Khi nồng độ canxi trong cơ thể hạ thấp sẽ làm tăng tính kích thích các tế bào cơ bắp.

            Trong thời kỳ mang thai, nhu cầu về canxi phải tăng hơn bình thường (600mg/ngày), phụ nữ mang thai cần tới 1.500mg canxi/ngày để cung cấp cho mẹ và tạo xương cho thai. Bữa ăn hằng ngày thường chỉ cung cấp được 300-400m. Vì vậy nếu không cung cấp đủ thì rất dễ dẫn đến tình trạng thiếu hụt canxi và dẫn đến sự co rút các cơ, nhất là cơ bắp chân mà ta gọi chuột rút.

            Để khắc phục, phụ nữ mang thai cần bổ sung đủ canxi bằng cách tăng cường ăn thực phẩm chứa canxi cao như tôm, cá, cua, ốc, hến, sữa, trứng... và các loại rau quả tươi có màu xanh đậm: mồng tơi, rau muống, cải xoong...

            Nếu co rút nhiều cần đi khám để bác sĩ chỉ định dùng thêm các thuốc như canxinol, vitamin D...

            Chú ý tắm nắng buổi sớm sẽ giúp cơ thể hấp thu canxi tốt hơn. (BS. Nguyễn Kim Giang)