1. Định nghĩa

Chứng đầy hơi thường là loại bệnh chức năng, nghĩa là không do tổn thương thực thể như viêm loét dạ dày tá tràng, khối u hay hẹp tắc ruột. Chứng đầy hơi là do hiện tượng tích tụ hơi trong dạ dày.

2. Nguyên nhân

Chứng đầy hơi xảy ra khi thói quen ăn uống nhiều tinh bột, các loại thức ăn chứa nhiều sorbitol, thói quen hay nhai kẹo cao su, thiếu hụt enzyme lactase, suy tuyến tụy. Ngoài ra còn do 1 số nguyên nhân sau:

Do ứ phân: Thường gặp trong hội chứng đại tràng kích thích, chứng táo bón tự miễn, chứng chậm tiêu không có ổ lóet, bệnh tiêu chảy chức năng.

Do sau mổ tạo hình thực quản, sau mổ dạ dày tá tràng, sau thủ thuật nội soi đại tràng, cắt polyp đại tràng.

Do bệnh suy tuyến giáp trạng, do dùng một số thuốc như: anticholinergic, chế phẩm thuốc phiện, thuốc huyết áp như ức chế kênh canci, thuốc chữa trầm cảm.

3. Triệu chứng

Người bệnh thường tự nhận thấy triệu chứng như đau bụng, đầy hơi, hôi miệng, buồn nôn, no sớm, nôn mửa, ợ hơi, sôi bụng, táo bón.

Ợ hơi nhiều lần, khối lượng ra tăng lên. Cảm giác khó chịu mỗi khi ợ hơi và nóng rát vùng họng. Nặng hơn nữa có thể gây ra đau bụng, đau thắt ngực, triệu chứng này nổi bật sau khi ăn. Hơi tích lũy trong bụng có thể gây trướng bụng, khi đi trung tiện hay đại tiện cảm giác dễ chịu hơn.

4. Chẩn đoán – Xét nghiệm

Bác sĩ sẽ thường hỏi về bệnh sử liên quan đến ăn uống như: có thường ăn các loại đậu, táo, các loại bột, sữa, nho khô, soda hoặc có thói quen nhai kẹo cao su... không? Hoặc về các loại thức ăn gây đầy hơi khác mà bệnh nhân tự phát hiện được.

Ngoài ra, bác sĩ cũng sẽ hỏi về việc sử dụng các loại thuốc có thể gây đầy hơi như atropin hoặc tương đương, thuốc ức chế kênh canci, thuốc gây mê.

Người bệnh cũng được hỏi về tiền sử phẫu thuật bụng có liên quan đến rối loạn vận động ống tiêu hóa gây đầy hơi. Trạng thái lo âu, trầm cảm cũng là nguyên nhân đáng kể. Các bệnh teo cơ, đái tháo đường, suy tuyến giáp, xơ cứng bì cũng gây đầy hơi.

Người bệnh sẽ được chụp X-quang dạ dày - tá tràng, nội soi dạ dày, đại tràng, làm xét nghiệm máu, chất điện giải, chức năng gan và thử phân. Ở các cơ sở chuyên sâu, người bệnh còn được khám bằng các dụng cụ đặc biệt để đo độ vận động của ống tiêu hóa. Mục đích là để phân biệt với loại bệnh cần phải mổ hoặc cần dùng thuốc điều trị đặc hiệu với bệnh đầy hơi chức năng.

5. Điều trị

Khi bị đầy hơi, chướng bụng cần thiết phải đi khám bệnh để  xác định nguyên nhân. Ăn uống đóng vai trò khá quan trọng. Cần ăn chậm, nhai kỹ, không nuốt vội vàng, không ăn no quá. Một số loại thức ăn có khả năng gây đầy hơi thì nên tránh không ăn (những thức ăn này cũng có sự khác nhau ở cơ địa từng người). 

Nên ăn những thức ăn dễ tiêu, hạn chế ăn thức ăn chua, cay, các chất kích thích như cà phê, rượu, bia, thuốc lá. 

Nên hạn chế ăn kẹo, bánh ngọt. Nên ăn nhiều rau xanh như rau khoai lang, rau mồng tơi, rau đay, rau muống. 

Vệ sinh răng miệng hàng ngày tránh để bám các chất cặn bã ở chân răng, trong khoang miệng. Ăn xong chưa vội đi nằm ngay hoặc ngồi lâu mà nên đi lại nhẹ nhàng.

Ngoài bữa ăn có thể dùng tay xoa bóp bụng (mát xa) để làm tăng nhu động của dạ dày, ruột giúp cho việc tiêu hóa thức ăn tốt hơn, tránh ứ đọng thức ăn nhiều ngày. 

Cần có chế độ tập thể dục nhẹ nhàng để làm tăng nhu động ruột một cách hợp sinh lý bình thường như đi bộ, chơi cầu lông, tập hít thở để cơ hoành vận động làm tăng nhu động của dạ dày và ruột. Đi bộ cũng là một hình thức thư giãn loại bỏ stress.

6. Phòng Bệnh

Hạn chế ăn nhiều tinh bột, các loại thức ăn chứa nhiều sorbitol, bỏ thói quen hay nhai kẹo cao su.

Khi ăn cần ăn chậm, nhai kỹ và ngậm miệng khi ăn. Bớt uống nước khoáng, đồ uống có gas. Chỉ ăn đậu đã loại bỏ vỏ (vì vỏ hạt đậu chứa những chất đường không tiêu hóa được, khi đậu vào đến đại tràng, các vi khuẩn ở đó ăn các chất đường và sản xuất ra nhiều sản phẩm phụ là khí) và giảm ăn các loại rau sản sinh nhiều khí như: bắp cải, súp lơ, cải xoong, cải xoăn...

Ði bộ, vận động nhẹ nhàng sau khi ăn giúp đẩy hơi xuống phần dưới của ruột

Nếu bên cạnh việc đầy hơi, có triệu chứng gì khác, như đau bụng, tiêu chảy, tiêu ra máu, sụt cân ….  nguyên nhân có thể là các bệnh nguy hiểm như viêm ruột, ung thư,... và ta nên đi bác sĩ càng sớm càng tốt.