1. Định nghĩa:

Hội chứng ruột kích thích là các rối loạn chức năng của ruột tái đi tái lại nhiều lần mà không tìm thấy các tổn thương về giải phẫu, tổ chức học, sinh hóa ở ruột.

2. Nguyên nhân:

Hiện nay người ta vẫn chưa tìm ra được nguyên nhân của hội chứng ruột kích thích.

Nó được cho rằng là kết quả của sự tác động qua lại của nhu động ruột bất thường,nó liên quan đến sự thay đổi liên kết thần kinh giữa não và ống tiêu hóa. Sau một giai đoạn viêm dạ dày - ruột.

Sự dị ứng với thức ăn hoặc tính nhạy cảm đối với thức ăn, tuy nhiên điều này vẫn chưa được chứng minh. Mất cân bằng hệ thống hormone. Stress, lo âu.

3. Triệu chứng:

Các triệu chứng thay đổi khác nhau ở mỗi bệnh nhân và có thể thay đổi theo thời gian. Mỗi triệu chứng có thể gặp riêng lẻ trong các triệu chứng rối loạn chức năng ruột khác. Trong các triệu chứng, người ta phân ra các thể loại lớn:

 Các triệu chứng về tiêu hóa: Đau bụng hoặc bụng khó chịu.

 Đau là triệu chứng chủ yếu của hội chứng ruột kích thích, có khi đau khiến bệnh nhân phải thức dậy khi đang ngủ. Đau tăng khi bệnh nhân thấy căng thẳng hoặc mệt nhọc, giảm đau khi nghỉ ngơi.

Khó chịu là cảm giác nặng bụng, thậm chí có cảm giác có khối đá đè trong bụng. Đau và khó chịu sẽ bớt khi đại tiện, trung tiện được và tăng lên khi bị táo bón.

Chướng bụng: rất thường gặp, đôi khi lại đứng hàng đầu. Lúc ngủ dậy thì không bị, nhưng trong ngày tăng dần lên.

Rối loạn chuyển vận ruột: biểu hiện bằng số lần đi đại tiện, thay đổi mật độ và hình dạng của phân như tiêu chảy hoặc táo bón. Hội chứng ruột kích thích thể tiêu chảy ít gặp hơn thể táo bón. Rối loạn chuyển vận ruột có thể ảnh hưởng đến cách thức đi ngoài: mót rặn, đau nhẹ hậu môn, phân có nhày mũi, són phân.

Các triệu chứng tiêu hóa ở cao: Trào ngược dạ dày thực quản: cảm giác nóng ở thượng vị, buồn nôn, nuốt khó, cảm giác có cục vướng ở họng hoặc đau ngực không do bệnh tim.

Các dấu hiệu không phải tiêu hóa phối hợp: Bệnh nhân có thể có các triệu chứng ngoài tiêu hóa rất khác nhau.

Đái khó, rối loạn về phụ khoa, đau nhức đầu, đau lưng, mệt mỏi, khó ngủ, đau cơ. Mệt mỏi hay gặp nhất và gây trở ngại nhất.

Các triệu chứng về tâm lý rất hay gặp ở bệnh nhân có hội chứng ruột kích thích, thường là trạng thái suy sụp, lo lắng đôi khi còn hơn là người có bệnh thực thể.

4. Chẩn đoán và xét nghiệm:

Hội chứng ruột kích thích có thể rất khó chẩn đoán. Việc chẩn đoán hội chứng này được gọi là chẩn đoán loại trừ, có nghĩa là trước tiên bác sĩ sẽ nghi ngờ bạn bị một số bệnh khác, và có thể sẽ cho bạn làm một số xét nghiệm hay thực hiện một số thủ thuật để loại trừ những bệnh kể trên. Một số xét nghiệm có thể bao gồm các xét nghiệm hóa sinh, chẩn đoán hình ảnh (như CT scan, chụp x quang ruột non) hoặc nội soi ống tiêu hóa dưới.

Cần phải kết hợp giữa bệnh sử, khám lâm sàng và những xét nghiệm lựa chọn để có thể chẩn đoán được hội chứng ruột kích thích.

Không có một xét nghiệm máu hay X quang đơn lẻ nào có thể xác định được chẩn đoán hội chứng này.

5. Điều trị:

 Phần lớn trường hợp mắc hội chứng ruột kích thích không có khả năng điều trị khỏi hoàn toàn; Chưa có một thuốc đơn độc nào có hiệu quả duy nhất với hội chứng ruột kích thích; Điều trị theo triệu chứng nổi trội là hợp lý và hữu ích.

Để giảm các triệu chứng, bệnh nhân cần thực hiện chế độ vệ sinh ăn uống. Cần chú ý các thức ăn làm bệnh tăng như: cà phê, bia, chất xơ, các chế phẩm từ sữa, ăn uống thái quá, nhiều chất béo, tránh sinh hoạt làm việc căng thẳng. Ngoài ra, thuốc nhuận tràng đôi khi cũng làm tăng triệu chứng.

Trong nhiều trường hợp nếu chỉ dùng biện pháp vệ sinh, chế độ ăn uống thôi thì không đủ. Cần phải điều trị bằng thuốc, tùy vào triệu chứng nổi trội và nên phối hợp các thuốc.

6. Phòng bệnh:

- Phòng ngừa

- Duy trì thể chất phù hợp giúp cải thiện chức năng ruột và làm giảm stress.

- Ngưng hút thuốc.

- Tránh uống cafe, những thức ăn sinh hơi, những thức ăn nhiều gia vị.

- Giảm hoặc tránh dùng những thức uống có cồn.

- Uống nhiều nước lọc, tập thở, xoa bụng mỗi ngày, em nên đi học yoga để được hướng dẫn thở đều, và các bài tập sẽ giúp em cho việc đại tiện, chống táo bón. Tráng ăn nhiều cá, uống bia rượu, thức khuya.

7. Một số bài thuốc đông y:

Bài thuốc 1:

Bạch truật (sao vàng) , bạch thược , phòng phong , trần bì, sài hồ phục linh , hương phụ (tẩm giấm sao) , cam thảo , : tất cả đổ ngập  nước trên mặt thuốc, đun sôi sau đó sắc uống và chia ra nhiều lần uống trong ngày.

Có tác dụng chữa hội chứng ruột kích thích với những biểu hiện: Đau bụng, sôi, ỉa chảy, đại tiện xong đỡ đau, mỗi khi tinh thần căng thẳng là bệnh lại tái phát, chất lưỡi hồng nhạt, rêu lưỡi trắng mỏng, mạch căng như dây đàn.

Bài thuốc 2:

Trần bì (tẩm giấm sao) , sài hồ , xuyên khung , hương phụ , bạch thược, chỉ xác (sao), cam thảo và uống trước bữa ăn.

Có tác dụng chữa hội chứng ruột kích thích với những biểu hiện chủ yếu là đau bụng và sôi bụng.

Bài thuốc 3:

Đẳng sâm , hoàng kỳ , bạch truật , sơn dược , bạch biển đậu , liên tử nhục (hạt sen) , ý dĩ nhân , sa nhân , cát cánh , cam thảo , sắc và uống giống như Bài thuốc 1.

Có tác dụng chữa hội chứng ruột kích thích với biểu hiện: Đại tiện khi lỏng khi tiêu chảy, phân sống, ăn xong bụng đầy tức khó chịu, ăn chút đồ mỡ hoặc chất kích thích là số lần đại tiện tăng lên, vùng da dầy nhấm nhói đau, da nhợt nhạt, tinh thần uể oải, chất lưỡi nhợt, rêu lưỡi trắng.

Hội chứng ruột kích thích là loại bệnh phức tạp, dai dẳng, hay tái phát, phải kiên trì uống thuốc lâu  ngày mới có thể chữa khỏi tận gốc. Muốn chữa trị bằng thuốc nam, tốt nhất nên tìm đến phòng khám Đông y có uy tín, để được các thầy thuốc chẩn đoán toàn diện và  hướng dẫn dùng thuốc cụ thể.