1. Định nghĩa:

Tiêu chảy là đi ngoài phân lỏng hoặc tóe nước trên 3 lần trong 24 giờ. Phân lỏng là phân không thành khuôn (trừ những trẻ bú mẹ, thường đi mỗi ngày một vài lần phân nhão, đối với những trẻ này xác định tiêu chảy thực tế là phải dựa vào tăng số lần hoặc tăng mức độ lỏng của phân mà các bà mẹ cho là bất thường.

2. Nguyên nhân:

          -          Do vi khuẩn (khuẩn xanmon, khuẩn que coli, vi sinh vật kỵ khí, khuẩn cầu chùm), do các loại ký sinh trùng (amip) và do virut (adenovirut, enterovirut, rotavirut).

          -          Do các rối loạn thành ruột: Các bệnh viêm nhiễm, các khối u, dị tật có thể là nguyên nhân gây nên bệnh tiêu chảy cấp nhiều lần hoặc mãn tính.

          -          Do thực phẩm: thực phẩm ôi thiu, nhiễm độc… Bệnh có thể sớm biểu hiện ngay sau vài giờ ăn những thực phẩm này.

          -          Do stress và lo lắng: Những yếu tố tinh thần cũng là nguyên nhân gây nên rối loạn tiêu hóa.

3. Triệu chứng:

          -          Triệu chứng điển hình nhất của tiêu chảy cấp đó là người bệnh có nhu cầu đi đại tiện nhiều lần, đi phân lỏng hoặc phân lổn nhổn và có mùi tanh hôi khác thường.

          -          Đi kèm theo đó là các triệu chứng phụ như đầy bụng, đau quặn bụng nhưng cũng có người không thấy đau bụng dữ dội. Đối với trẻ em và người già đôi khi còn kèm theo sốt hoặc nôn ói. Nặng nhất là đi phân có máu và chất nhầy.

          -          Người ta đã xác định 3 hội chứng lâm sàng khác nhau của tiêu chảy, thể hiện 3 cơ chế bệnh sinh khác nhau, đòi hỏi các biện pháp điều trị khác nhau.

a. Tiêu chảy phân lỏng cấp tính:

Tiêu chảy khởi đầu cấp, kéo dài không quá 14 ngày (thường dưới 7 ngày), phân lỏng hoặc tóe nước, không thấy máu. Tiêu chảy phân lỏng cấp tính gây mất nước. Bệnh nhân có thể bị nôn và sốt. Tử vong xảy ra là do mất nước. Các tác nhân quan trọng gây bệnh ở trẻ em tại các nước đang phát triển là: Rotavirus, Shigella, Campylobacter Jejuni, Cryptosporidia và ở một nơi còn gặp Vibrio cholerae, Salmonella và Enteropathogenic Escherichia Coli.

b. Hội chứng lỵ:

Tiêu chảy thấy có máu trong phân. Tác hại chính của lỵ gồm: bệnh nhân chán ăn, sụt cân nhanh, niêm mạc bị tổn thương do sự xâm nhập của vi khuẩn. Bệnh còn gây ra các biến chứng khác nữa.

Nguyên nhân quan trọng nhất của lỵ cấp là Shigella các vi khuẩn khác như Campylobacter Jejuni và ít gặp hơn là E. Coli xâm nhập hoặc Salmonella

E. Histolytica có thể gây ra hội chứng lỵ nặng ở người lớn nhưng ít gây bệnh hơn cho trẻ em.

c. Tiêu chảy kéo dài:

Là bệnh tiêu chảy khởi đầu cấp tính nhưng kéo dài bất thường (ít nhất là 14 ngày). Bắt đầu mỗi đợt có thể là tiêu chảy phân lỏng cấp hoặc là hội chứng lỵ. Bệnh nhân thường bị sút cân rõ rệt. Lượng phân đào thải cũng có thể nhiều gây nguy cơ mất nước. Không có tác nhân vi sinh vật riêng biệt nào gây tiêu chảy kéo dài. E. Coli bám dính, Shigella và Cryptosporidia có thể có vai trò quan trọng hơn so với các tác nhân khác.

Yếu tố nguy cơ của tiêu chảy kéo dài: suy dinh dưỡng, cho ăn sữa động vật hoặc các loại sữa công nghiệp (hoặc sữa đậu nành), tuổi nhỏ (< 18tháng), tổn thương hệ miễn dịch, tiêu chảy gần đây.

4. Điều trị tiêu chảy:

Trong đa số trường hợp tiêu chảy, có thể chữa ở nhà bằng cách uống thuốc. Bệnh sẽ thuyên giảm và khỏi hẳn sau vài ngày. Tuy nhiên, khi bệnh nặng đi kèm với sốt, phân có máu, ỉa chảy liên tục trong 3 ngày thì nên đi khám bác sỹ.

Đối với trẻ mới sinh, trẻ nhỏ hoặc những người đang ốm, ngay khi chiệu trứng tiêu chảy cần cho đi khám bác sỹ gấp. Không được đưa đi khám kịp thời, bệnh nhân có thể bị mất nước nặng và suy dinh dưỡng.

Điều trị tiêu chảy ở nhà: Để điều trị tiêu chảy, phải uống nhiều nước hơn thường ngày để phòng ngừa mất nước do tiêu chảy. Hiện nay, người ta cho dùng dung dịch Oresol mới (độ thẩm thấu 245 mOsm/l) loãng hơn Oresol thông thường (311 mOsm/l), và có thêm hương vị trái cây để dễ uống. Bệnh nhân nên ăn uống bình thường với thức ăn dễ tiêu. Và quan trọng là nên bổ sung men vi sinh Probiotics.

Ngoài ra dân gian có 1 số bài thuốc điều trị tiêu chảy hiệu quả như:

Bài thuốc từ cây ổi:

Để chữa tiêu chảy cấp, có thể sử dụng búp ổi hoặc lá ổi sắc lấy nước uống với nhiều cách khác nhau:

Cách 1: Búp ổi, vỏ măng cụt, gừng nướng, gạo rang  sắc kỹ lấy nước uống nhiều lần trong ngày.

Cách 2: Búp ổi sao qua; vỏ quýt khô; gừng nướng chín. Tất cả cắt nhỏ, sắc với 400 ml nước còn 100 ml, uống làm 2 lần trong ngày.

Cách 3: Búp ổi, củ sả, củ riềng. Thái nhỏ, sao qua, sắc lấy nước đặc uống.
Cách 4: Lá ổi phối hợp với vỏ bưởi, phơi khô; lá chè tươi; gừng tươi. Sắc uống.

Khi bị đi ngoài với các triệu chứng nhẹ hơn dạng cấp, có thể lấy ngay búp ổi, rửa sạch, nhai với vài hạt muối, nuốt nước, ngày 2-3 lần

Bài thuốc từ cây hồng xiêm:

Hồng xiêm xanh với vị chát, tính bình là phương thuốc hiệu quả chữa tiêu chảy, kiết lỵ. Cách sử dụng như sau: Cắt quả hồng xiêm xanh thành nhiều lát mỏng, phơi khô, sao vàng để dùng dần. Mỗi lần sử dụng sắc với nước uống, lượng nước phải ngập hồng xiêm. Sau đó đổ ra lấy nước uống mỗi ngày 2 lần. Lưu ý là đối với trẻ nhỏ, trước khi cho uống nên nếm thử, không được cho trẻ uống đặc quá. 

5. Phòng bệnh:

          -          Ăn chín, uống sôi, không ăn rau sống, gỏi cá hải sản, mắm tôm...;

          -          Rửa tay với xà phòng diệt khuẩn, sạch sẽ trước khi ăn, khi chế biến thực phẩm và sau khi đi vệ sinh;

          -          Bảo vệ nguồn nước sạch, sử dụng nước sạch để nấu ăn (nếu không có nước máy phải dùng cloramin B để khử khuẩn).

Lưu ý: Bệnh tiêu chảy rất hay lây. Người bị tiêu chảy không nên nấu nướng vì vi trùng, vi khuẩn hoặc chất độc có thể bám vào thức ăn, gây truyền nhiễm cho người khác. Ngoài ra, bạn cần đặc biệt lưu ý, nếu đã thử nhiều cách mà chứng bệnh tiêu chảy không có xu hướng thuyên giảm, bạn cần nhanh chóng đến bệnh viện để kịp thời được điều trị trước khi quá muộn.

6. Câu hỏi liên quan:

Câu hỏi: Người bệnh bị tiêu chảy nên ăn gì?

          -          Nguyên tắc ăn uống của bệnh nhân là: thức ăn có thể bổ sung dinh dưỡng bị mất và giảm bớt sự kích thích cơ học và hóa học đối với đường ruột. Nên ăn các món ăn nhẹ, dưỡng ẩm, lợi khí.

          -          Uống thật nhiều nước để bù lại lượng dịch đã mất qua đường tiêu hóa. Tốt nhất là dùng gói oresol (một gói pha 1 lít nước chín để nguội). Uống dung dịch này từng ngụm và thường xuyên, càng nhiều càng tốt.

          -          Nên dùng sữa có ít hoặc không có lactose.

          -          Ăn nhiều hơn những loại thực phẩm sau đây: trái cây như lê hoặc táo bỏ vỏ, yến mạch, khoai tây chứa nhiều chất xơ hòa tan giúp hút bớt nước trong ruột làm giảm triệu chứng tiêu chảy; Nước ép đào, lê, táo, nho tốt cho sức khỏe nói chung; chuối, khoai tây chứa nhiều kali giúp bù lại lượng kali đã mất qua ruột.

          -          Không nên dùng các thức ăn chứa nhiều dầu mỡ, thức ăn chiên xào bằng bơ hoặc mỡ heo, xúc xích, các loại hạt, bánh mì trắng, cà phê, nước giải khát có gaz, sôcôla có chứa caffein.