1. Định nghĩa

Gan đóng một vai trò trung tâm trong sự tích trữ và chuyển hoá của các chất béo. Gan nhiễm mỡ được định nghĩa như là một sự tích luỹ của chất béo trong gan vượt quá 5% trọng lượng của gan hoặc quan sát dưới kính hiển vi thấy nhiều hơn 5% số tế bào gan chứa các hạt mỡ.

2. Nguyên nhân

a. Mãn tính:

          -          Nghiện rượu, Bệnh béo phì (viêm gan nhiễm mỡ), Bệnh tiểu đường, Tăng lipid máu

          -          Phẩu thuật nối hồi-hổng tràng

          -          Thiếu hụt dinh dưỡng protein-năng lượng. Nuôi ăn qua đường tĩnh mạch

          -          Những rối loạn di truyền về oxi hóa acid béo ở ty lạp thể

          -          Các bệnh gan khác(viêm gan C mãn tính, bệnh Wilson ).Bệnh hệ thống (viêm ruột, hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải-AIDS)

b. Cấp tính:

          -          Gan nhiễm mỡ trong thai kỳ. Hội chứng Reye. Bệnh ói mửa Jamaican.

          -          Các chất độc dạng hợp chất (carbon tetrachloride, trichloroethylene, phosphorus, fialuridine) Thuốc (tetracycline, valproic acid, amiodarone, glucocorticoids và tamoxifen) 

c. Đối tượng có nguy cơ cao mắc gan nhiễm mỡ:

- Người béo phì dễ bị gan nhiễm mỡ bởi mô mỡ dưới da người béo phì phân giải chất béo làm chất béo tích tụ trong gan.

- Người nghiện rượu. Chất cồn được tiến hành phân giải trao đổi chuyển hóa trong gan, có thể dẫn đến trở ngại trong việc phân giải và chuyển hóa acid béo.

- Người cao tuổi. Tuổi tác càng tăng, chức năng trao đổi chất trong cơ thể người ngày càng suy giảm, vận động cũng theo đó ít đi, nguy cơ tích trữ chất béo tăng lên.

- Người thích ăn đồ tanh. Không ít người trẻ tuổi thường tổ chức ăn uống, tiệc tùng cùng gia đình, bạn bè, họ ăn rất nhiều đồ chứa hàm lượng chất béo cao, điều này sẽ làm cho gánh nặng của gan gia tăng. Việc hấp thu, hợp thành chất béo của gan tăng lên, nguy cơ tích trữ mỡ, chất béo trong gan cũng theo đó tăng lên gây ra bệnh gan nhiễm mỡ.

- Người ít vận động. Thường xuyên không vận động sẽ dẫn đến thành phần dinh dưỡng thừa trong cơ thể chuyển hóa thành chất béo, khi tích trữ dưới da sẽ biểu hiện ra thành béo phì, còn khi tích trữ lại trong gan sẽ biểu hiện thành gan nhiễm mỡ.

- Người hay nhịn đói. Người thường xuyên nhịn đói, do lượng đường máu giảm, acid béo trong mô gan bị vận chuyển vào máu làm cho acid béo tự do trong máu tăng cao, có thể dẫn đến tích trữ chất béo lại trong gan.

- Người dinh dưỡng kém. Do thiếu protein mà dẫn đến giảm hợp thành protein béo nồng độ thấp, là nguyên nhân làm gan xảy ra trở ngại trong khi vận chuyển triglyceride, dẫn đến chất béo tích tụ lại trong gan.

- Người bệnh viêm gan, do người bệnh viêm gan ăn quá nhiều, vận động lại ít, cộng thêm chức năng gan chưa hoàn toàn hồi phục nên rất dễ dẫn đến gan tích tụ chất béo.

3. Triệu chứng

            Những người bị gan nhiễm mỡ đa phần đều không có triệu chứng bởi vì tình trạng lắng đọng mỡ tại gan xảy ra từ từ nên các biểu hiện của nó cũng khó cảm thấy. Chỉ khi nào tốc độ lắng đọng mỡ trong gan xảy ra nhanh, lúc đó gan có thể lớn, bao gan căng ra và khi đó bệnh nhân có thể có cảm giác đau tức hoặc nặng vùng gan. Trong một số trường hợp, tuy nhiên rất hiếm, gan nhiễm mỡ cũng có thể gây tình trạng vàng da, buồn nôn và nôn.

4. Các mức độ gan nhiễm mỡ

          -          Gan nhiễm mỡ độ 1: Gia tăng nhẹ độ hồi âm lan tỏa của nhu mô, mức độ hút âm chưa đáng kể, vẫn còn xác định được cơ hoành và đường bờ các tĩnh mạch trong gan.

          -          Gan nhiễm mỡ độ 2: Gia tăng độ hồi âm lan tỏa của nhu mô, khả năng xác định được cơ hoành và đường bờ các tĩnh mạch trong gan bị giảm nhiều.

          -          Gan nhiễm mỡ độ 3: Gia tăng rõ rệt độ hồi âm lan tỏa của nhu mô, mức độ hút âm tăng mạnh đến mức khó xác định được cơ hoành và đường bờ các tĩnh mạch trong gan

5. Xét nghiệm chẩn đoán

          -          Qua siêu âm hoặc chụp cắt lớp (CT scan) đều có thể chẩn đoán được gan nhiễm mỡ Trước đây các nhà chuyên môn cho rằng để có chẩn đoán chính xác nhất thì phải áp dụng sinh thiết gan.

          -          Tuy nhiên hiện nay, việc áp dụng sinh thiết để chẩn đoán gan nhiễm mỡ không còn cần thiết. Khi mà các phương tiện chẩn đoán hình ảnh ngày càng tốt hơn (siêu âm, CT scan…) và việc xét nghiệm máu (cholesterol, triglyceride máu, các men gan) để kiểm tra sức khỏe định kỳ đã trở nên dễ dàng do người dân ý thức nhiều về việc bảo vệ sức khỏe… đủ để phát hiện cơ thể có bị gan nhiễm mỡ hay không.

6. Biến chứng

Giai đoạn đầu của bệnh gan nhiễm mỡ thường ít có biểu hiện ra ngoài vì vậy người bệnh dễ chủ quan khiến bệnh tiến triển nặng gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng:

    Xơ gan: Phần lớn những người bị gan nhiễm mỡ nếu không điều trị kịp thời sẽ khiến cho mỡ ngày càng tích tụ nhiều trong gan, gan bị thâm nhiễm chất béo dẫn đến tình trạng xơ gan. Thực tế cho thấy, gan nhiễm mỡ nếu không được điều trị kịp thời thì có 50% bệnh nhân gan nhiễm mỡ sẽ dẫn đến xơ hóa và 15% sẽ tiến triển thành xơ gan.

    Ung thư gan: Gan nhiễm mỡ ở cấp độ nặng sẽ gây tổn thương và phá hủy các tế bào gan gây ảnh hưởng đến chức năng gan, lâu dần sẽ dẫn đến các bệnh lý về gan thậm chí có thể gây ung thư gan. Khi bệnh tiến triển thành ung thư thì khả năng chữa trị là rất khó và dễ gây tử vong cho người bệnh.

7. Điều trị

            Gan nhiễm mỡ hầu hết không phải là bệnh lý của gan mà chỉ là một triệu chứng do sự tích lũy mỡ quá nhiều tại gan mà thôi. Vì thế điều trị gan nhiễm mỡ chủ yếu là điều trị các nguyên nhân cơ bản gây bệnh, cụ thể:

          -          Nếu bị dư cân - béo phì: áp dụng chế độ ăn hợp lý và chế độ tập luyện vận động để giảm cân.

          -          Đối với các bệnh lý gan có liên quan đến uống rượu: ngưng uống rượu.

          -          Ngưng ngay những thuốc có khả năng gây độc cho gan và thay thế bằng những thuốc an toàn theo hướng dẫn của bác sĩ.

          -          Các bệnh rối loạn chuyển hóa (như tiểu đường…): khống chế lượng đường trong máu luôn ở mức độ bình thường.

          -          Viêm gan siêu vi: kiểm soát tình trạng viêm và những diễn tiến bất lợi dẫn đến xơ gan.

            Chú ý rằng, ngoài việc áp dụng một chế độ thuốc men để nhằm đào thải bớt sự lắng đọng mỡ quá mức trong cơ thể cũng như để khống chế diễn tiến bất lợi của các bệnh lý cơ bản là nguyên nhân gây nhiễm mỡ gan, ở góc độ dinh dưỡng, có thể tự giảm thiểu tình trạng lắng đọng mỡ ở gan qua: tăng vận động, tập thể dục thường xuyên trên 30 phút mỗi ngày, ít nhất 5 ngày trong tuần.

8. Phòng bệnh

Để tránh bị gan nhiễm mỡ, chúng ta cần tuân thủ theo một số hướng dẫn chung sau:

          -          Có chế độ ăn hợp lý: ăn đa dạng, ăn chừng mực, ăn thực phẩm gần với thiên nhiên nhất.

          -          Vận động thể lực đều đặn, sống năng động nhằm duy trì cân nặng lý tưởng.

          -          Hạn chế tối đa rượu bia.

          -          Cần tham vấn bác sĩ trước khi dùng thuốc để tránh những thuốc gây độc cho gan.

          -          Kiểm tra đường huyết, cholesterol và triglyceride máu định kỳ mỗi 6 tháng (hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ tùy theo tình trạng bệnh lý của mỗi cá nhân).
Chú ý: Không nên dùng nhân sâm vì  nhân sâm có tác dụng tăng nhiệt làm hao âm trong khi người bị bệnh gan có biểu hiện âm suy hảo vượng như miệng khô, đi đại tiện khó…nếu dùng nhân sâm thì sẽ làm âm càng suy, không có lợi và dễ gây xuất huyết trong cơ thể.
 

9. Câu hỏi liên quan

Câu 1: Khi bị Gan nhiễm mỡ nên và không nên dùng loại thực phẩm nào:

            Nhộng tằm: Có tác dụng làm giảm cholesterol huyết thanh và cải thiện chức năng gan. Nhộng thường dùng dưới dạng các món ăn hoặc tán thành bột để uống.

            Nấm hương: Chứa những chất có tác dụng làm giảm cholesterol trong máu và tế bào gan. Thường dùng dưới dạng thực phẩm để chế biến các món ăn.

            Lá trà: Có khả năng giảm trừ các chất bổ béo. Trà có khả năng làm tăng tính đàn hồi thành mạch, làm cholesterol máu và phòng chống sự tích tụ mỡ trong gan.

            Lá sen: Giảm mỡ máu, giảm béo và phòng chống sự tích tụ mỡ trong tế bào gan. Lá sen đượcc dùng pha nước sôi uống thay trà hoặc nấu cháo lá sen.

            Rau cần: Có tác dụng hạ cholesterol trong máu và tế bào gan. Những thực phẩm này đặc biệt thích hợp cho bệnh nhân gan nhiễm mỡ

            Các loại rau trái tươi khác: Cải xanh, cải cúc, rau muống… có công dụng giải nhiệt làm mát gan. Cà chua, cà rốt, măng, bí đao, mướp, dưa gang, dưa chuột… thanh nhiệt, lợi tiểu. Các loại dầu thực vật như dầu đậu phộng, dầu mè, dầu đậu nành… chứa nhiều acid béo không no có tác dụng làm giảm cholesterol máu; Các thức ăn chế biến từ đậu nành, đậu xanh, đậu đen…

Thực phẩm cần kiêng: Đồ ăn quá béo bổ như mỡ động vật, lòng đỏ trứng, não và gan gia súc, bơ… Các thứ quá cay và nóng như gừng, tỏi, ớt, hạt tiêu, rượu, cà phê, trà đặc…