1. Khái niệm:

           Lác mắt là một bệnh khá phổ biến ở trẻ em trong đó có sự lệch trục nhãn cầu của một hoặc hai mắt. Mắt bị lác có thể lệch vào trong gọi là lác trong, lệch ra ngoài gọi là lác ngoài (lác ngang: lác trong hoặc lác ngoài), hoặc lệch lên trên gọi là lác đứng trên, lệch xuống dưới gọi là lác đứng dưới. Lác xảy ra khi có sự mất cân bằng giữa các cơ ngoại nhãn của mắt, làm cản trở sự phát triển thị giác hai mắt và có thể ảnh hưởng đến thị lực, đồng thời cảm nhận chiều sâu - khả năng định vị một vật nào đó trong không gian 3 chiều – có thể mất thị giác hai mắt.

2. Nguyên nhân:

Bé có thể xuất hiện tình trạng lác một bên mắt từ lúc mới sinh hoặc trong giai đoạn 1-2 tuổi (hay muộn hơn).

           - Do hiện tượng mất cân bằng giữa 2 mắt: 2 mắt của bé hoạt động nhịp nhàng, thông qua sự chi phối của các dây thần kinh và các cơ chéo bám vào nhãn cầu. Vì một lý do nào đó, sự phối hợp này bị trục trặc. Khi ấy, mắt bé không cùng nhìn về một hướng nên xuất hiện dấu hiệu bị lác (lé).

Bé mắc các tật về mắt như: cận thị, viễn thị, loạn thị. Cận thị thường gây ra lác ngoài, viễn thị gây lác vào trong.

           - Do bất thường ở các cơ vùng nhãn cầu. Bé bị tổn thương thần kinh hoặc tổn thương não. Mắt bé bị nhiễm khuẩn, chấn thương, đục thủy tinh thể, sụp mí…

           - Lác cũng liên quan đến yếu tố di truyền. Nếu bố hoặc mẹ của bé bị lác thì cũng có khả năng bé mắc phải chứng bệnh này.Về nguyên nhân gây lác, 40% là do bẩm sinh (xuất hiện từ 0-6 tháng tuổi), 40% do tật khúc xạ và 20% do bệnh lý khác. Bệnh viễn thị, nếu không được điều trị, sẽ dẫn đến lác trong (một mắt nhìn lệch vào trong), còn bệnh cận thị không được điều trị có thể gây lác ngoài (một mắt nhìn lệch ra ngoài).

3. Biến chứng nguy cơ:

Nếu không được điều trị kịp thời sẽ dẫn đến các nguy cơ như:

           - Rối loạn cơ vận nhãn.

           - Nhược thị (giảm thị lực) mắt lác.

           - Mất thị giác 2 mắt (thị giác này cần thiết để nhìn hình nổi và và phân biệt chính xác khoảng cách). Bệnh thường gặp trong trường hợp lác bẩm sinh không được điều trị trước 9 tuổi, gây nhược thị không thể phục hồi. Người mắc bệnh này không thể làm những nghề đòi hỏi sự chính xác cao và hay gặp nguy hiểm khi lái xe.

4. Biểu hiện và chẩn đoán:           

Bé thường nhìn lệch, nhìn nghiêng hoặc quay đầu mới nhìn thấy đồ vật ở bên cạnh.

Mắt bé không có phản ứng với ánh sáng hoặc không tập trung vào một món đồ chơi.       

Trước 6 tháng tuổi con bạn có thể bị lác mắt theo cách ngẫu nhiên. Nếu khi nhìn vào vật gì đó mà 2 con ngươi mắt không “tập trung” kéo dài trong thời gian hơn 12 tuần thì chắc con bạn có vấn đề về thị giác. Sau 6 tháng tuổi, bố mẹ có thể tự kiểm tra về khả năng thị giác của con mình bằng cách:

                    * Đứng đối diện với bé và nhìn thẳng vào bé để dễ dàng phát hiện nếu hai mắt của bé khi nhìn bạn không đối xứng với nhau.

                    * Vẫn đứng đối diện với trẻ, dùng tay che một bên mắt và tiếp đó cho mắt còn lại. Sau khi bỏ tay ra bạn để ý xem mắt của bé vẫn “di chuyển” được như bình thường hay không?

                    * Bé có đảo mắt thường xuyên không, khi nhìn ánh nắng mặt trời bé có nhắm một bên mắt hay không, có hay chớp mắt liên tục hay không. Khi bé chăm chú nhìn vật gì đó, có bên mắt nào của bé bị lệch hay không?

                   * Yêu cầu bé xếp thẳng hàng theo hình dọc 2 chiếc bút chì. Nếu trường hợp bị lác mắt thì việc này quả là khó khăn với bé.

5. Điều trị:

Cha mẹ nên phát hiện dấu hiệu lác mắt và đưa bé đi khám sớm. Chữa trị càng sớm thì bé càng có cơ hội khỏi bệnh. Nếu chữa lác trước 3 tuổi, tỷ lệ thành công lên tới 92%, 6-8 tuổi là 62%. Nếu để lâu, mắt bé sẽ thành tật nên khả năng phục hồi sẽ kém.

           Bác sĩ có thể băng kín một bên mắt không bị tật, để giúp bé luyện tập hướng nhìn cho bên mắt còn lại. Hoặc, bác sĩ chỉ định cho bé đeo một loại kính đặc biệt để chỉnh hướng nhìn cho mắt của bé. Sau đó, bác sĩ sẽ tiến hành thêm một cuộc phẫu thuật nhỏ.

Lưu ý: Phương pháp bịt mắt khi chữa lác cho bé phải được sự chỉ định của bác sĩ. Bởi tùy tình trạng bệnh, bé có thể được bác sĩ chỉ định việc bịt mắt bằng thuốc, bằng kính hay bằng miếng vải; bịt thường xuyên hay cách quãng…

           Bé có thể được bác sĩ chỉ định điều trị lác mắt bằng các trò chơi như xếp hình, xâu hạt vòng để giúp bé tăng sự phối hợp tập trung của cả 2 mắt.

6. Câu hỏi liên quan:

Câu 1: Điều trị lác mắt bẩm sinh khi nào tốt nhất?

           Điều trị mắt lác bẩm sinh hiệu quả nhất là lúc bệnh mới khởi phát và khi trẻ dưới 2 tuổi. Mắt lác không được điều trị sớm sẽ kéo theo những hậu quả nghiệm trọng. Vì vậy việc phát hiện và điều trị sớm có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Câu 2: Người lớn có phẫu thuật chữa mắt lác được không ?

           Với người lớn và bị mắt lác (lé) từ nhỏ thì cách giải quyết duy nhất là phẫu thuật chỉnh lác (lé). Phẫu thuật này tương đối đơn giản với những loại lác (lé) ngang mà các bác sĩ mắt thông thường đều làm được. Còn loại lác (lé )đứng thì khá phức tạp, bạn cần đến trung tâm chuyên khoa mắt.