1. Khái niệm:

           Đậu khỉ là một bệnh hiếm, gây do siêu vi (virus), xảy ra chính ở vùng trung và tây Phi châu. Nó được gọi “bệnh đậu khỉ” vì đầu tiên người ta tìm ra nó ở những con khỉ trong phòng thí nghiệm vào năm 1958. (“Smallpox” ta quen gọi “bệnh đậu mùa”, tạm dịch “monkeypox” là “bệnh đậu khỉ” cho tiện việc sổ sách).

           Những thử máu trên nhiều giống vật khác ở Phi châu cho biết chúng có lẽ cũng có đậu khỉ. Rồi các nhà khoa học lại tìm thấy siêu vi gây bệnh trên một loài sóc Phi châu. Có thể, chính loài sóc này mang siêu vi đậu khỉ nhiều nhất. Sau đó, người ta thấy chuột và thỏ cũng bị bệnh đậu khỉ. Bệnh tìm thấy trên người vào năm 1970.

2. Nguyên nhân :

           Bệnh gây do siêu vi “Monkeypox” (Monkeypox virus), thuộc nhóm các siêu vi gây bệnh đậu mùa (smallpox), siêu vi dùng làm thuốc chủng đậu mùa, và siêu vi gây bệnh đậu bò (cowpox).

          Loại siêu vi này có thể nhận diện được bằng kính hiển vi điện tử, cũng như nhiều phương pháp trắc nghiệm khác. (Các nhà khoa học ở bệnh viện Marshfield, Wisconsin, đã khám phá thấy cùng loại siêu vi đậu khỉ ở một người bệnh và một con chó đồng bằng hiển vi điện tử. Những phương pháp trắc nghiệm tại Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật đã xác định lại, và cho biết đây đúng là siêu vi đậu khỉ Monkeypox virus.)

           Ta lây bệnh từ các thú vật nhiễm bệnh khi bị chúng cắn, hoặc sờ phải máu, chất tiết cơ thể, vết thương trên da của chúng. Bệnh cũng có thể truyền từ người nọ sang người kia qua những giọt nước mũi, nước miếng lớn có chứa siêu vi, bắn ra từ người bệnh trong lúc chuyện trò lâu, thân mật, mặt đối mặt; hoặc khi người lành sờ phải chất tiết cơ thể của người bệnh, sờ phải những vật dụng như khăn trải giường, quần áo dính siêu vi.

           Đa số họ lây bệnh từ những con “chó đồng nuôi chơi” mang bệnh. (Pet prairie dog, loại chó nhỏ, có thể bỏ trong túi. Báo Time số mới nhất tuần này chụp bức ảnh em bé Schyan Kantzer, 3 tuổi, ở Wisconsin, tay ôm con chó đồng nuôi chơi, sau bị chó cắn rồi mắc bệnh đậu khỉ. Em may mắn khỏi bệnh, nhưng con chó thì chết.). Đây là lần đầu tiên có bệnh đậu khỉ ở Mỹ.

3. Triệu chứng :

           Ở loài người chúng ta, bệnh đậu khỉ gây các triệu chứng và dấu chứng giống bệnh đậu mùa, song nhẹ hơn. Một khác biệt nữa, không giống bệnh đậu mùa, khi bị bệnh đậu khỉ, ta có thể nổi hạch trên người. (Ở Mỹ, từ lâu không còn bệnh đậu mùa, trừ phi quân khủng bố tìm cách reo rắc bệnh này trong tương lai.)

           Khoảng 12 ngày sau khi nhiễm siêu vi, người bệnh nóng sốt, nhức đầu, đau các bắp thịt, đau lưng, nổi hạch, và thấy mệt mỏi. Nóng sốt độ 1 đến 3 ngày, họ bắt đầu nổi những mụn trong chứa nước trên da. Các mụn thường nổi trên mặt trước rồi lan ra, nhưng cũng có thể xuất hiện từ các nơi khác của cơ thể trước. Các mụn này dần dần đóng vẩy, rồi rụng đi. (Các mụn của bệnh đậu mùa khi lành, để lại những nốt rỗ trên mặt rất xấu, không thấy nói các mụn bệnh đậu khỉ có để lại sẹo hay không.)

           Bệnh kéo dài thường từ 2 tới 4 tuần.

           Tại Châu Phi, cứ 100 người mắc bệnh, 1 đến 10 người chết, tức tỉ lệ tử vong 1-10%. Ở Mỹ ta, tỉ lệ tử vong chắc thấp hơn, vì ở đây chúng ta ăn uống đầy đủ, có nền y tế tốt hơn nhiều, bác sĩ, nhà thương khắp nơi.

4. Chữa trị và phòng ngừa :

           Như nhiều bệnh siêu vi khác, bệnh đậu khỉ chưa có thuốc chữa đặc biệt, chỉ có cách chờ căn bệnh tấn công mãi, chán thì lui. [Các bệnh do vi trùng (bacteria), thường ta có thể dùng trụ sinh để trị, song với các bệnh siêu vi, đem trụ sinh ra dọa vô ích. Khi nhiễm cảm hoặc cúm, cũng do siêu vi, ta đừng đem trụ sinh ra uống, không tác dụng.]

           Bệnh nặng quá, ăn uống không được, ta vào bệnh viện để bác sĩ truyền nước cầm hơi, và theo dõi, khi nào có hiện tượng nhiễm vi trùng thêm, sẽ dùng đến trụ sinh. (Các vi trùng, cũng hay thừa cơ hội cơ thể ta đang suy yếu vì siêu vi, tấn công, gây bệnh do chúng tạo ra, như nhiễm trùng da, viêm phổi, ... Lúc ấy, ta dùng trụ sinh để diệt vi trùng.)

           Tại Phi châu, người ta nhận thấy những người đã chủng ngừa đậu mùa trong quá khứ, ít bị bệnh đậu khỉ hơn người chưa chủng đậu mùa. Dựa vào điều này, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật (CDC) đã đưa ra những chỉ dẫn giải thích cách dùng thuốc chủng đậu mùa để ngừa bệnh đậu khỉ; chẳng hạn như cho những vị đang phải chăm sóc người mắc bệnh đậu khỉ. Ngoài ra, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật cũng đang áp dụng những biện pháp phòng ngừa chặt chẽ khác để căn bệnh khỏi lan tràn.