1. Định nghĩa

     -        Thai ngoài tử cung (Grossese Extra Uterine – GEU) là trường hợp trứng được thụ tinh, làm tổ và phát triển ở ngoài buồng tử cung.

-        Tần suất: Thai ngoài tử cung chiếm 1 - 2% thai nghén. Đây là nguyên nhân gây tử vong cao nhất trong sản khoa trong 3 tháng đầu thai kỳ (4-10%). Tuy nhiên tỷ lệ tử vong mẹ giảm trong những năm trở lại đây do chẩn đoán sớm và điều trị sớm.
 

2. Nguyên nhân

Gồm tất cả những nguyên nhân ngăn cản hoặc làm chậm cuộc hành trình của trứng qua vòi tử cung để vào buồng tử cung. Thường gặp là do biến dạng và thay đổi nhu động vòi tử cung:

-        Viêm vòi tử cung (hay gặp nhất).

-        Các khối u trong lòng hoặc bên ngoài đè ép.

-        Dị dạng vòi tử cung, hoặc vòi tử cung bị co thắt bất thường.

-        Xơ dính do phẫu thuật đã thực hiện trước đó trên vòi tử cung, các phẫu thuật vùng bụng, hoặc hậu quả của lạc nội mạc tử cung.

-        Thuốc ngừa thai đơn thuần progestin.

-        Các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như kích thích rụng trứng bằng Gonadotropin, thụ tinh trong ống nghiệm...
 

3. Phân loại

Thai ngoài tử cung có thể là ở vòi tử cung, buồng trứng hoặc trong ổ bụng, trong ống cổ tử cung. Thai ở buồng trứng và trong ổ bụng rất hiếm gặp.

-        Vòi tử cung:          95 - 98%.

-        Buồng trứng:         0,7 - 1%.

-        Ống cổ tử cung:    0,5 - 1%.

-        Ổ bụng:                 hiếm gặp

Nếu chửa ở vòi tử cung, phôi có thể làm tổ ở 4 vị trí khác nhau:

-        Đoạn bóng: 78%

-        Đoạn eo: 12%

-        Đoạn loa: 5%

-        Đoạn kẽ: 2%
 

4. Triệu chứng

      -        Đau đầu dữ dội, đau vai.

-        Chuột rút một bên.

-        Đau bụng dưới, đau lưng dưới.

-        Chảy máu âm đạo.

-        Chóng mặt, buồn nôn.
 

5.  Biến chứng

      -        Sau khi đã bị chửa ngoài tử cung vẫn có thể có thai bình thường đến đủ tháng; cả khi đã cắt bỏ một bên vòi trứng hay vòi trứng một bên đã bị tổn thương thì trứng vẫn có thể được thụ tinh ở vòi trứng bên kia sau đó di chuyển vào tử cung.

      -        Nếu cả 2 vòi trứng đều bị tổn thương hay cắt bỏ thì phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm là một lựa chọn - lấy trứng đã trưởng thành cho thụ tinh trong ống nghiệm và sau đó cấy vào tử cung.

      -        Khi bị chửa ngoài tử cung thì đó là tình trạng cần được chăm sóc đặc biệt. Việc điều trị có nguy cơ phải cắt bỏ cơ quan sinh sản (vòi trứng, buồng trứng...) hay mất khả năng sinh sản nhưng không điều trị thì còn nguy hiểm hơn nữa vì vòi trứng vỡ có thể gây chảy máu và đe doạ sinh mạng sản phụ.

      -        Trứng đã thụ tinh không thể phát triển bình thường ngoài tử cung, vì thế để phòng ngừa các biến chứng đe doạ sinh mạng cần phải lấy đi toàn bộ mô chửa ngoài tử cung đó. Nếu phát hiện sớm, có thể tiêm thuốc (methotrexate) để làm cho phôi không phát triển được và tiêu tan các tế bào. Sau khi tiêm, thầy thuốc vẫn phải theo dõi nồng độ hormon HCG (kích dục tố nhau thai), nếu còn cao thì cần tiêm thêm methotrexate lần nữa.

      -        Nếu tiêm thuốc không có tác dụng hay bệnh nhân không thể dùng được methotrexate hay cần theo dõi tiếp thì có thể cần can thiệp soi ổ bụng để quan sát sau đó cắt bỏ mô chửa ngoài tử cung và khôi phục lại vòi trứng.

      -        Trường hợp chảy máu nặng do vỡ vòi trứng, cần mổ khẩn cấp (mở bụng) để lấy đi vòi trứng đã tổn thương nặng hay khâu phục hồi. Có khi phải kết hợp truyền máu để chống truỵ tim mạch.
 

6. Điều trị

      -        Nguyên tắc điều trị: Khối thai nằm ngoài tử cung sẽ khó có thể phát triển thành thai bình thường, đủ ngày đủ tháng được vì không được cung cấp dinh dưỡng đầy đủ cho thai phát triển. Khối thai sẽ vỡ ra và chảy máu, thời điểm sớm hay muộn tùy thuộc vào vị trí của khối thai. Vì vậy, nguyên tắc điều trị là phải làm sao lấy đi khối thai, hoặc làm cho khối thai không tiếp tục phát triển sai vị trí và tự tiêu biến đi.

      -        Phương pháp điều trị gồm: điều trị ngoại khoa và nội khoa, tuy nhiên để chỉ định phương pháp cần được các bác sỹ có chuyên môn thăm khám và chỉ định.

7. Câu hỏi liên quan
Câu hỏi:  Sau phẫu thuật chửa ngoài tử cung bao lâu quan hệ tình dục và có thể có thai lại? có ảnh hưởng gì không?

    -      Quan hệ tình dục thì sau khi sạch kinh là được. Nếu sau khi điều trị thai ngoài tử cung ổn định, vẫn có thể có thai lại. Thời gian để có thai lại thường ít nhất là 2 tháng nhưng cũng tuỳ thuộc vào tình trạng lần thai ngoài tử cung, tình trạng mất máu gây ảnh hưởng sức khoẻ và phương pháp điều trị đã được sử dụng (điều trị bằng thuốc cần thời gian lâu hơn).

    -       Nguy cơ thai ngoài tử cung tái phát có thể trên 10%, tuy nhiên, còn tuỳ thuộc vào nguyên nhân, nếu do bị viêm nhiễm gây tắc hẹp vòi trứng thì khả năng này khá cao. Thai ngoài tử cung tái phát có thể lặp lại trên vòi trứng còn lại, trên chỗ mở của vòi trứng lần trước (nếu đã mổ bảo tồn) hay trên mỏm cụt của vòi trứng đã cắt. Nên đi khám phụ khoa định kỳ để phòng tránh di chứng viêm dính gây tắc vòi trứng, nguy hại cho khả năng sinh sản về sau. Lưu ý với tiền căn từng bị thai ngoài tử cung nếu sử dụng biện pháp tránh thai thì nên tránh sử dụng vòng tránh thai và viên thuốc sau khi quan hệ.
 

      Câu hỏi:  Thai ngoài tử cung ở vòi trứng, còn thai ở vị trí ngay chỗ nối giữa vòi trứng và tử cung (gọi là thai đoạn kẽ, thai sừng hay thai góc tử cung) ảnh hưởng như thế nào?

    -       Thường gặp nhất là thai ngoài tử cung ở vòi trứng, còn thai ở vị trí ngay chỗ nối giữa vòi trứng và tử cung (gọi là thai đoạn kẽ, thai sừng hay thai góc tử cung) là nguy hiểm nhất vì khó chẩn đoán được sớm, gây mất máu nhiều và nhanh khi thai vỡ, ảnh hưởng nhiều đến khả năng có thai sau này. Một số trường hợp viêm nhiễm sinh dục sẽ làm tắc, hẹp vòi trứng và dễ gây ra thai ngoài tử cung. Viêm nhiễm sinh dục thường dễ xuất hiện và phát triển âm thầm sau nạo phá thai và gây ra biến chứng này. Vòi trứng cũng có thể bị tắc hay hẹp do bẩm sinh hoặc do một can thiệp trước đó trên vòi trứng. Những lần mổ ở vùng bụng cũng có thể gây viêm dính (bên trong hay bên ngoài vòi trứng) và làm thay đổi hướng đi của vòi trứng (vòi trứng bị kéo dài, bị gập góc...).

    -       Thai sừng tử cung là thai làm tổ ở một sừng của tử cung. Như vậy đây là một bất thường về vị trí làm tổ của thai chứ không phải là bất thường của thai.

    -       Bình thường buồng tử cung có hình tam giác với đáy quay lên phía trên và đỉnh quay xuống dưới, hai góc ở phía trên tương ứng với góc của tử cung hay còn gọi là sừng tử cung. Khi thai làm tổ bao giờ cũng làm tổ ở giữa buồng tử cung, nhưng vì lý do nào đó mà thai làm tổ ở một góc thì lúc đó sẽ gọi là chửa góc tử cung hay chửa ở sừng tử cung.

    -       Nếu thai làm tổ và phát triển ở sừng tử cung có thể gây vỡ và chảy máu trong ổ bụng do vậy cần phải phẫu thuật, có thể phẫu thuật nội soi hoặc mở bụng tuỳ điều kiện.

    -       Trong một số trường hợp cũng có thể hút thai dưới hướng dẫn của siêu âm và nếu thất bại thì vẫn phải phẫu thuật.