1. Khái niệm:

 

            Chắp: là tình trạng viêm mạn tính của tuyến Meibomius. Triệu chứng: bệnh nhân thấy xuất hiện một cục nhỏ như hạt đỗ rắn và không di động theo da, sờ nắn rõ. Tổn thương nằm xa bờ mi, không sưng, không đỏ, không đau, không lên mủ. Nếu bị bội nhiễm, cục viêm sẽ hóa mủ.

            Lẹo: là tổn thương viêm cấp của tuyến Zeiss bị áp xe hóa nằm ngay ở chân lông mi, với những tính chất khác hẳn chắp.

 

2. Nguyên nhân:

 

            Chắp: Tắc hạch Mêbomius.

            Lẹo: Viêm, áp xe mủ ở tuyến Zeiss.

 

3. Triệu chứng:

 

            Chắp: bệnh nhân thấy xuất hiện một cục nhỏ như hạt đỗ rắn và không di động theo da, sờ nắn rõ. Tổn thương nằm xa bờ mi, không sưng, không đỏ, không đau, không lên mủ. Nếu bị bội nhiễm, cục viêm sẽ hóa mủ.

            Lẹo: đau đỏ, ấn đau bờ mi, sau hóa cứng; chảy nước mắt, sợ ánh sáng, cảm giác như có dị vật ở mắt; mưng mủ ở trung tâm chỗ hóa cứng, ít lâu sau áp-xe vỡ ra, chảy mủ, hết đau. Lẹo trong diễn biến nặng hơn, áp-xe hiện ra ổ, thường tái phát.

 

4. Biến chứng:

 

            Chắp: Loại chắp có mủ tấy lên làm sưng mi mắt, có thể gây sùi ở kết mạc, phát triển ra 2 phía da mi và vỡ ra, có thể gây nên lác, lé.

            Lẹo: Viêm tấy nhanh, gây đau nhức. Vỡ mủ ra thì xẹp đi nhưng có thể tái phát hết chỗ này đến chỗ khác.

 

5. Điều trị:

 

            Chắp: Điều trị chắp có thể dùng biện pháp chườm nóng nhằm giảm đau với các tổn thương sớm. Sử dụng cortioid, chích chắp đối với chắp to hoặc chắp dai dẳng (có chỉ định của bác sĩ điều trị) hoặc kết hợp cả hai phương pháp. Tuy nhiên, do chắp ở mi thường nằm sâu trong sụn nên khi chích phải nạo thật sạch các chất nhầy để tránh tái phát. Còn khi chắp mắt tái phát nhiều lần hoặc có nghi ngờ cần phải lấy khối chắp sau chích để làm xét nghiệm giải phẫu bệnh lý.

            Lẹo: Phải dùng kháng sinh toàn thân tiêu mủ thời kỳ đầu, chườm nóng, rạch mủ và dùng thuốc nhỏ mắt. Nên khám và điều trị ở một cơ sở chuyên khoa mắt.

 

Đông y điều trị chắp, lẹo thường dùng một số phương pháp sau:

 

            - Xông mắt bằng cách lấy lá trầu không giã nát, cho vào một cốc nước nóng và đưa miệng cốc đến gần mắt bị tổn thương, cách khoảng 10 cm.

            - Châm: Châm và nặn máu ở huyệt Phế du. (Dưới gai đốt sống lưng 3, đo ngang ra 1, 5 thốn)

            Chú ý không nên chữa chắp, lẹo bằng cách tự ý nặn mủ, tra thuốc không theo hướng dẫn, vì những phương pháp này dễ làm cho tổn thương lan rộng hoặc tái phát, để lại sẹo xấu gây mi quặp, những tổn thương này đều tồn tại dai dẳng, khó chữa trị.

 

6. Phòng bệnh chắp và lẹo:

 

            - Không chà mắt của bạn vì điều này có thể gây kích ứng mắt và nhiễm trùng lây lan.

            - Bảo vệ mắt bạn khỏi khói bụi và ô nhiễm không khí bằng cách đeo kính an toàn mỗi khi bạn đang ở bên ngoài, đặc biệt khi bạn làm việc nhà như dọn dẹp nhà cửa hay cắt cỏ.

            - Tránh đến những nơi bụi bẩn hoặc nơi bị ô nhiễm không khí nặng nề.

            - Tẩy trang cho mắt sạch sẽ sau khi trang điểm mắt của bạn. Thay mascara ít  nhất mỗi 6 tháng/ lần bởi vì vi khuẩn có thể phát triển khi mắt được trang điểm.

            - Hãy xử lý với bất kỳ tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng mí mắt kịp thời. Nếu bạn không xử lý kịp thời thì sự lây nhiễm có thể lây lan sang các tuyến dầu của mí mắt và gây ra một mụn lẹo ở mí mắt.

            - Tránh dùng chung khăn tắm, khăn lau, hoặc trang điểm mắt.

            - Rửa tay thường xuyên và luôn để tay rời xa khỏi tầm mắt của bạn, đặc biệt là khi chăm sóc cho một người khác với một mụn lẹo ở mí mắt hay bất kỳ loại nhiễm trùng nào khác.

 

7. Những lưu ý khi bị chắp, lẹo:

 

            - Không trang điểm mắt hoặc soi gương cho đến khi chiếc mụn lẹo ở mí mắt đã lành hẳn.
            - Áp dụng nén ấm cho mắt 3-6 lần/ngày. Rửa tay sạch sẽ trước khi nén ấm cho mắt. Sử dụng một miếng vải sạch hoặc miếng gạc làm ẩm với nước rất ấm. Không nén nhiệt trong lò vi sóng vì nó có thể trở nên quá nóng và có thể tổn thương mí mắt. Đặt miếng nén trên mắt sau khi đã nhắm mắt cho đến khi miếng nén bắt đầu mát (thường là 5-10 phút). Để tăng tốc độ quá trình chữa bệnh cũng có thể sử dụng dung dịch muối loãng thay vì nước ấm.

            - Hãy để cho những lẹo mắt/ cái chắp trên mí mắt tự vỡ. Tuyệt đối không được ép hoặc nặn chúng.

            - Dùng thuốc theo đơn kê của bác sỹ. Luôn rửa tay trước khi dùng thuốc mỡ tra mắt hay thuốc nhỏ mắt. Hãy chắc chắn các thuốc này sạch sẽ và cố gắng không để chạm vào mắt, mí mắt, hoặc bất kỳ bề mặt của lọ thuốc/ tuýp thuốc.

            - Nếu bắt buộc phải tra thuốc mỡ kháng sinh cho mắt thì nên thoa một lớp mỏng trên mụn lẹo ở mí mắt trước khi đi ngủ.

 
8. Hỏi đáp:

Câu hỏi: Mắt bị lẹo, nên để tự vỡ hay tiểu phẫu? 

            Con tôi bị lẹo mắt. Có người khuyên nên để cho lẹo tự vỡ ra, không nên tiểu phẫu vì sẽ ảnh hưởng đến thị lực sau này. 

Trả lời:

 

            Lẹo là tình trạng viêm cấp của tuyến Zeiss (nằm ở chân lông mi) dẫn đến bị ápxe hóa. Bệnh thường có biểu hiện: sưng, nóng, đỏ, đau mi mắt và tiến triển nhanh. Khoảng vài ngày ổ ápxe này sẽ vỡ mủ (tự vỡ), bệnh thường hay tái phát và có thể có nhiều ổ ápxe trên cùng một mi mắt hay cả bốn mi mắt.

            Nếu lẹo ở giai đoạn viêm (1 - 3 ngày đầu) có thể dùng thuốc uống (kháng sinh + kháng viêm + giảm đau). Nếu đã thành ổ ápxe thì phải rạch, tháo mủ và nạo sạch.

            Tiểu phẫu không làm ảnh hưởng đến sức khoẻ, nếu để tự vỡ sẽ thành sẹo xấu trên da mi, nhưng không ảnh hưởng gì đến thị lực và nhãn cầu. Để phòng tránh, cần giữ vệ sinh mắt, mang kính mát khi ra đường (tránh bụi, gió).

            Hạn chế ăn thức ăn ngọt. Uống nước lọc thường xuyên theo nhu cầu của cơ thể.