1. Khái niệm

            Tắc tuyến lệ là tình trạng ống dẫn nước mắt bị chặn do tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn trong hệ thống thoát nước.

            Hệ thống thoát nước, bắt đầu ở góc trong của mắt, thông thường mang những giọt nước mắt đi từ bề mặt của mắt vào mũi, nơi chúng được hấp thụ lại hoặc bay hơi. Khi một ống dẫn bị rách, nước mắt không thể thoát nước bình thường, để lại một con mắt bị kích thích chảy nước.

2. Nguyên nhân

-        Bẩm sinh bị tắc nghẽn. Có đến 20 phần trăm của tất cả các trẻ sơ sinh bị rách ống dẫn. Trong trường hợp này, các hệ thống thoát nước mắt có thể không phát triển đầy đủ hoặc có thể có một ống bất thường. Một màng mỏng mô ống dẫn đổ vào mũi bị rách.

-        Phát triển bất thường của hộp sọ và khuôn mặt. Bao gồm các rối loạn nào đó như hội chứng Down, làm tăng khả năng tắc nghẽn của ống dẫn nước mắt.

-        Liên quan đến tuổi. Người lớn hơn có thể gặp và những thay đổi có thể gây rách ống dẫn.

-        Mắt bị nhiễm trùng hoặc viêm. Nhiễm trùng mãn tính và viêm mắt, hệ thống thoát nước mắt hay mũi có thể bị chặn.

-        Chấn thương. Chấn thương mặt có thể gây ra thiệt hại xương gần hệ thống thoát nước mắt và phá hỏng các ống dẫn.

-        Khối u. Mũi, xoang hoặc các khối u túi lacrimal có thể xảy ra dọc theo hệ thống ống.

-        U nang hoặc sỏi. Đôi khi, u nang và hình thành sỏi trong hệ thống ống nước mắt, tạo ra tắc nghẽn.

-        Thuốc. Hiếm khi, sử dụng dài hạn một số thuốc, chẳng hạn như những người điều trị bệnh tăng nhãn áp, có thể gây ra ống dẫn nước mắt bị chặn. Các thuốc khác. Rách ống dẫn là một tác dụng phụ có thể có của docetaxel (Taxotere), một thuốc hóa trị liệu thường được sử dụng cho vú hoặc ung thư phổi.

3. Triệu chứng

Các triệu chứng chính của rách ống hoặc chảy nước mắt có quá nhiều. Bởi vì bị rách ống dẫn thường gây ra nhiễm trùng mắt, các triệu chứng khác có thể bao gồm :

-        Tái phát viêm mắt.
Tái phát nhiễm trùng mắt.

-        Sưng đau góc bên trong của mắt.

-        Nhử mắt.

-        Mờ mắt.

-        Nước mắt có máu.

-        Nếu mắt đã bị chảy nước và bị rò rỉ hoặc là liên tục bị kích thích hoặc bị nhiễm bệnh, gặp bác sĩ. Một số tắc tuyến lệ gây ra bởi khối u chèn ép vào hệ thống thoát nước mắt, xác định nhanh chóng của khối u sẽ cho lựa chọn điều trị tốt hơn.

4. Chẩn đoán

-        Nhuộm Fluorescein. Để kiểm tra tình trạng thoát nước mắt, một chất nhuộm màu đặc biệt đưa vào trong mỗi mắt. Nếu có một số lượng đáng kể chất nhuộm màu trong mắt sau khi năm phút nhấp nháy bình thường, có thể có một ống dẫn nước mắt bị chặn.

-        Thăm dò nước. Bác sĩ có thể cho một dung dịch muối chảy thông qua hệ thống ống nước mắt để kiểm tra tình trạng thoát, hoặc sử dụng một công cụ thăm dò chèn vào thông qua các lỗ thoát nước nhỏ ở góc của mắt để kiểm tra tắc nghẽn.

-        Dacryocystography hoặc dacryoscintigraphy. Trong các thủ tục này, một chất nhuộm màu tương phản được thông qua từ puncta ở góc mắt thông qua hệ thống thoát nước mắt. Sau đó X - quang, chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI), hình ảnh được lấy để tìm địa điểm và nguyên nhân gây ra tắc nghẽn.

5. Điều trị

Điều trị bảo thủ

-        Một tỷ lệ cao trẻ sơ sinh với ống dẫn nước mắt bị tật bẩm sinh, tự cải thiện trong vài tháng đầu đời, sau khi hệ thống thoát đến hạn hoàn thiện hoặc liên quan đến các màng ống nasolacrimal mở ra.

-        Nếu ống dẫn nước mắt không tự mở, bác sĩ có thể khuyên nên sử dụng một kỹ thuật massage đặc biệt để giúp mở các màng. Massage có thể được dùng 2 - 4 lần một ngày, cùng với kháng sinh để ngăn ngừa nhiễm trùng.

-        Điều trị bảo thủ có thể được đề nghị nếu ống dẫn nước mắt trở thành bị chặn từ mô sưng mặt sau khi bị thương. Trong hầu hết trường hợp bị rách ống dẫn sau khi chấn thương mặt, hệ thống thoát nước bắt đầu tự hoạt động trở lại vài tháng sau khi bị thương và không cần thiết điều trị thêm. Bác sĩ có thể khuyên nên chờ đợi 3 - 6 tháng sau khi chấn thương trước khi xem xét sự cần thiết phải can thiệp phẫu thuật để mở ống dẫn nước mắt bị chặn.

Điều trị xâm lấn tối thiểu

-        Lựa chọn điều trị xâm lấn tối thiểu được sử dụng cho các trẻ nhỏ có ống dẫn nước mắt bị chặn không tự mở hoặc cho người lớn có một ống dẫn bị ngăn một phần hoặc một phần thu hẹp của điểm này.

-        Giãn nở, thăm dò và bơm nước. Kỹ thuật này hoạt động để mở ống dẫn nước mắt bị tật bẩm sinh ở hầu hết các trẻ sơ sinh. Thủ tục có thể được thực hiện bằng cách sử dụng gây mê, hoặc sử dụng hạn chế ở trẻ sơ sinh còn rất nhỏ. Đầu tiên, bác sĩ giãn nở phóng to các lỗ puncta với một công cụ đặc biệt, và sau đó một ống thăm dò nhỏ được đưa qua điểm thu hẹp và vào hệ thống ống nước mắt. Các bác sĩ thăm dò tất cả các đường ra qua lỗ mũi. Điều này điều trị thành công cho chặn ống dẫn nước mắt nhiều ở trẻ sơ sinh và dưới 1 tuổi.

-        Ở người lớn với điểm thu hẹp một phần, một thủ tục tương tự được thực hiện. Nếu bơm rửa và giãn nở không kết quả, phẫu thuật có thể cần thiết để mở điểm thu hẹp.

-        Bơm bóng giãn nở. Thủ tục này sẽ mở ra đoạn thu hẹp hoặc bị chặn bởi sẹo, viêm và nguyên nhân khác. Trong khi gây mê tổng quát, một ống (catheter) với một quả bóng xì hơi trên đầu thông qua các ống dẫn lệ trong mũi. Bác sĩ sau đó sử dụng một máy bơm để tăng và xẹp bóng một vài lần, đôi khi di chuyển nó đến các địa điểm khác nhau dọc theo hệ thống ống. Thủ tục này có hiệu quả hơn cho các trẻ nhỏ, nhưng đôi khi cũng được dùng ở người lớn với tắc nghẽn một phần.

-        Stenting. Trong thủ tục này, ống nhỏ silicone hoặc polyurethane được sử dụng để mở tắc nghẽn thu hẹp trong phạm vi hệ thống ống nước mắt. Thủ tục được thực hiện dưới gây mê tổng quát, liên quan đến việc có một ống mỏng thông qua điểm ở góc mắt qua hệ thống ống nước mắt và qua mũi. Sau đó gỡ bỏ, biến chứng có thể bao gồm viêm từ sự hiện diện của ống.

Phẫu thuật

Phẫu thuật vẫn là điều trị hiệu quả nhất cho người lớn và trẻ em lớn tuổi bị chống chỉ định ống thông. Nó cũng rất thành công ở trẻ sơ sinh và trẻ mới biết đi với ống dẫn nước mắt bị tật bẩm sinh, mặc dù nó thường được sử dụng sau khi phương pháp trị liệu khác đã được thử.

6. Phòng bệnh

Không có cách nào để ngăn chặn bẩm sinh bị rách ống dẫn.

Để giảm nguy cơ phát triển một ống dẫn nước mắt bị chặn, hãy chắc chắn có được điều trị kịp thời viêm hoặc nhiễm trùng mắt. Để tránh nhiễm trùng mắt:

-        Tránh tiếp xúc với trẻ em và người lớn viêm kết mạc.

-        Rửa tay kỹ và thường xuyên.

-        Cố gắng không chà mắt.

-        Thay thế bút kẻ mắt và thuốc bôi mi thường xuyên, và không bao giờ chia sẻ những mỹ phẩm với người khác.

-        Nếu đeo kính áp tròng, giữ ống kính sạch sẽ theo các khuyến nghị được cung cấp bởi các nhà sản xuất và chuyên gia chăm sóc mắt.

7. Câu hỏi liên quan

Câu 1: Cách massage dành cho trẻ sơ sinh bị tắc tuyến lệ:

-        Đặt trẻ nằm, một tay giữ đầu trẻ. Dùng ngón trỏ của tay kia đặt lên góc trong mắt, hướng lên trên, tạo với trục mắt một góc khoảng l0-15 độ, ấn nhẹ đầu ngón trỏ và day ngược lên phía trên và về phía mắt để đẩy mủ trong túi lệ (nếu có) qua lệ quản ra ngoài.

-        Dùng bông lau sạch mủ nhày. Nhỏ 1-2 giọt thuốc kháng khuẩn vào túi kết mạc, chờ 1-2 phút sau đó đặt lại đầu ngón trỏ vào vị trí cũ, ấn một áp lực vừa phải và miết dọc xuống dưới về phía cạnh mũi, lặp lại thao tác này 10 – 15 lần.

-        Mỗi ngày thực hiện day, xoa nắn 3 đợt. Nếu sau 1 tháng day, xoa nắn không khỏi cần đưa bé tới khám bác sĩ chuyên khoa nhi để có được phương pháp điều trị tối ưu.