Cứ thấy có gì là lạ trong ngực là sợ ung thư  mà lại e thẹn, giữ lấy nỗi lo âu một mình, lắm khi mất ăn mất ngủ, sụt cân vì một dấu hiệu… chẳng hề gì. Biết được các bệnh thông thường của tuyến vú, các chị sẽ trút được nỗi lo sợ và cũng biết được khi nào đáng lo.

 

1. Sự phát triển và cấu trúc của tuyến vú

 

            - Các hormôn và các yếu tố tăng trưởng tác động lên mô đệm và các tế bào biểu mô để điều hoà sự phát triển, sự trưởng thành và sự biệt hoá của các tế bào tuyến vú.

            - Nói gọn thì chất estrogen điều hoà sự phát triển và sự kéo dài các mô ống dẫn sữa, chất progesteron giúp đỡ sự phân nhánh các ống dẫn sữa và sự phát triển tiểu thùy, và chất prolactin điều hoà sự tiết sữa.

            - Ở tuổi dậy thì, chất estradiol và progesteron gia tăng để khai mào sự nẩy nở của vú. Một cấu trúc hình cây lá hình thành, gồm 5 đến 10 ống dẫn gốc phát xuất từ núm vú, có 20-40 ống dẫn thứ cấp và 10 đến 100 ống dẫn nhỏ tận cùng ở các tiểu thùy.

            - Ở phụ nữ trưởng thành, sự thay đổi theo chu kỳ khiến các tế bào tuyến vú gia tăng tốc độ tăng trưởng trong pha luteal. Lúc này vú có thể lớn thêm 15%. Vào tuổi mãn kinh, số lượng của các tiểu thùy giảm đi.

 

2. Sự thay đổi của vú bình thường

 

            - Vú chịu sự thay đổi trong khoảng giữa dậy thì và tuổi mãn kinh. Sự thay đổi dựa trên tình hình nổi trội của các ống, các thuỳ và các mô đệm giữa ống hoặc giữa tiểu thùy đưa đến sự thay đổi mô sợi và sự hình thành các bọc (nang), được gọi là bệnh sợi bọc.

            - Từ thay đổi sợi bọc chỉ tình hình các phụ nữ có vú nổi cộm. Ngày nay người ta không dùng từ bệnh sợi bọc mà dùng từ các thay đổi sợi bọc của vú, vì có khoảng 50-60% phụ nữ có thay đổi sợi bọc mà không có bệnh ở vú. Sự thay đổi sợi bọc không làm tăng nguy cơ ung thư.

            - Ở phụ nữ giữa tuổi dậy thì và tuổi giữa 30, các tiểu thuỳ và mô đệm trong vú đáp ứng với sự kích hoạt nội tiết quá lố đưa đến sự hình thành một hoặc nhiều bướu sợi tuyến.

            - Ở khoảng tuổi 30-50, mức độ “lộm cộm” của vú tăng thêm. Theo từ chuyên môn mô học, đây là biểu hiện của sự gia tăng tuyến, nghĩa là tăng thêm của thành phần thuỳ bình thường. Mô đệm cũng bị phì đại, đưa đến tình trạng trong vú có nhiều hạt sờ được một cách mập mờ (hay là cảm giác lộm cộm) thường gặp ở vùng đuôi vú.

            - Từ 45 tuổi đến mãn kinh, mô tuyến vú còn phì đại nhiều hơn kết hợp với sự gia tăng mô đệm. Ở thời kỳ mãn kinh các nang vú thường xảy ra ở phụ nữ dùng liệu pháp hormôn thay thế.

 

3. Các bướu lành của vú

 

            Dưới 30 tuổi rất hiếm người bị ung thư vú, còn dưới 25 tuổi hầu như không có

 

3.1 Bướu sợi tuyến

 

            Bướu sợi – tuyến :Đó trong ngực có một vài cục tròn, láng, cỡ hột đậu phộng, hột nhãn, hột mít, đụng tới thì chạy chỗ khác, đó là loại bướu lành thường gặp nhất ở các thiếu.

            Cách điều trị:  chỉ cần chích thuốc tê, mổ lấy trọn bướu, cố gắng giữ cho sẹo mổ nhỏ.

            Khi mổ rồi bác sĩ cho biết là bướu lành, nếu vài tháng hoặc vài năm sau có một  cục khác mọc ở chỗ khác  trong vú hoặc vú kia thì đừng tưởng là” ung thư tái phát” phần lớn là bướu sợi – tuyến lành.

            Cũng nên nhắc là phải biết khám ngực cho đúng cách: nhiều thiếu nữ bóp tuyến vú giữa hai ngón tay nên cứ ngỡ là mình bị bướu, thật ra ở tuổi này tuyến sữa rất phát triển khiến cho cảm giác có cục u, nhất là lúc sắp có kinh, ngực căng lên thấy có nhiều cục lộm cộm. Đây chẳng phải là một bệnh, cũng chẳng phải là một tổn thương, chẳng qua là một cái gì đó “chưa hoàn chỉnh” phì đại khu trú tại chỗ nào đó của tuyến vú. Bướu sợi – tuyến là cái gì đó gần gần  với tình trạng bình thường.

            Có người gọi là bướu sợi hay u xơ. Bướu sợi tuyến vẫn gặp ở phụ  nữ đến tuổi 40.

 

3.2 Bướu sợi tuyến khổng lồ

 

            Cũng ở tuổi 18 - 25, có khi một bên vú to hẳn lên rất mau trong vài tháng tự sờ thấy có một cục lớn bằng trái cam. Đó vẫn là bướu lành, gọi là bướu sợi tuyến khổng lồ.

            Chỉ cần mổ lấy trọn bướu là hết bệnh vẫn giữ nguyên vú.

 

3.3 Bướu diệp thể

 

            Một loại bệnh nữa thấy ở tuổi từ 15-16 đến khoảng 30 tuổi cũng có một”hột mít” hoặc “trứng cút” giống như bướu sợi tuyến, để lâu một hai năm chẳng sao, nhưng rồi thì chừng sáu tháng mà lớn nhanh vùn vụt.

            Triệu chứng: Da vú căng mỏng ra, có nhiều lằn xanh vắt qua vắt lại ở da vú, cả vú to như  trái cam sành.

            Thật ra là bướu lành, tuy nhiên phải xét nghiệm mới xác định rõ lành tính hay ác tính

            Cách điều trị: sẽ mổ lấy trọn khối bướu mà lại bảo tồn được bầu sữa.

 

3.4 Xáo trộn nội tiết ở bé gái

 

            Triệu chứng: khoảng 10-12 tuổi, một bên ngực hơi u lên, thường ở vùng giữa vú đau chút chút.

            Không có gì phải lo bệnh ung thư, nên để bác sĩ theo dõi, chỉ cần ít thuốc chống đau.

            Nhớ đừng nghe lời bày biểu mà chích thuốc kích tố nam (durabolin, testoterone). Cũng đừng để người ta mổ lấy đi “cục  u” nhỏ ở núm vú.

 

3.5 Nang vú ( Bọc dịch)

 

            Phần lớn tự phát hiện thấy khi nằm sấp đè lên “ngực” mình hay chà xát trong lúc tắm, vì những lúc đó nang vú bị căng lên. Nhưng có khi các nang này lại không đau gì cả và cũng không rờ thấy được.

            Nang chỉ là một hốc chứa đầy chất dịch. Hốc này có được là do một đoạn của ống dẫn sữa bị nở ra. Số lượng nang  này nhiều ít tùy người và tùy lúc, kích thước lớn nhỏ không đều, đường kính từ vài milimét đến vài centimét, hoặc to hơn nữa. Chỉ các nang nào tụ đầy dịch và to đến cỡ nào đó hoặc nằm sát dưới da thì mới rờ thấy được.Nhưng có nang rất to, phỏng độ trái quýt, chứa trên 50 cc dịch mà người mang nó mới biết.

            Các nang này thường chỉ gặp ở phụ nữ trong khoảng tuổi 40 trở đi nhưng sau khi mãn kinh có thể tự lặn mất một cách bất ngờ. Rất hiếm khi gặp người ngoài tuổi này.

            Các tổn thương loại này rất thường vì ở lứa tuổi này, hơn phân nửa phụ nữ có các chỗ phình li ti các ống dẫn sữa. Nhưng vì phần lớn chúng qúa nhỏ nên không hiện ra bằng triệu chứng căng đau hay nổi u lên. Nang vú không thành bệnh ung thư. Hơn nữa, có nang vú cũng không tăng nguy cơ bị ung thư.

            Khi nghi là có nang vú thì nên đi khám bác sĩ chuyên khoa. Chắc chắn là không thể chờ đến lúc mãn kinh cho nang xẹp mất.

            Điều Trị: Trước tiên bác sĩ khám kỹ, sau đó bệnh chính xác thì dùng kim nhỏ rút chất dịch. Hiện nay siêu âm giúp cho bác sĩ chẩn đoán bệnh nang vú chính xác đến 99%.

 

3.6 Vú đau

 

            Có khi cả hai vú khám thấy có những mô sữa dày lên (không có cục u rõ) được gọi là di sản tuyến vú, không phải bệnh ác tính.

            Đây là tình huống làm khó người bệnh rất nhiều và cả thầy thuốc. để xácđịnh rõ phải  đến bệnh viện làm xét nghiệm

 

3.7 Núm vú hoặc cả quầng vú bị ngứa lở và tươm nước

 

            Thường do “không chịu”(từ y học gọi là dị ứng) áo lót mình. Nên thay “xú chiêng”, ở nhà nên cởi bỏ áo lót, tắm rửa sạch sẽ, nếu cần thì nhờ bác sĩ  xem và cho vài thứ  thuốc.

 

3.8 Áp xe vú và lao vú

 

            Thường gặp ở các bà mẹ trẻ, sinh con và cho con bú lần đầu, khoảng hai ba tuần lễ sau khi sinh, triệu chứng nhiễm trùng rất rõ: người nóng sốt, vú căng to, rất đau nhức, da vú đỏ lên. Không cho con bú cũng có thể bị áp xe, thường ở vị trí quanh quầng vú.

            Bệnh lao vú tuy hiếm nhưng cần được định bệnh chính xác thì điều trị có hiệu quả.

 

3.9 Chảy nước, chảy máu ở đầu núm vú (ứa dịch hoặc tiết dịch núm vú)

 

            - Thường gặp ở thiếu nữ tuổi đôi mươi cho đến phụ nữ tuổi ngoài 40.

             - Có các nguyên nhân sau đây: dãn ống sữa, viêm ống sữa, bướu lành trong ống sữa, và ung thư trong ống sữa.

            Dịch ứa ra là một thứ nước trong vắt hoặc chỉ hơi đục, dầu ở lứa tuổi nào cũng không có gì đáng lo vì chẳng liên hệ tới bệnh ác tính.

            Chỉ khi nào ứ dịch từ một lỗ núm vú, kéo dài khá lâu và người bệnh lại qúa ám ảnh bệnh dữ thì bác sĩ chuyên khoa mới quyết định mổ lấy trọn một ống sữa (chứ không phải cắt”ngực”) : lấy ra coi thì thấy ống sữa bị nở lớn, do đó chất dịch tụ lại nhiều.

            Đừng đòi mổ khi không cần thiết, vì đây là kỹ thuật mổ rất tinh vi đòi hỏi bác sĩ có trình độ.

            Dịch ứa ra hơi nhờn nhờn, đôi khi có màu hồng lợt thì cũng chỉ có ý nghĩa như  tình huống vừa kể.

            Còn khi nặn mà có chất dịch như máu đỏ đậm thì sao? Phần lớn ở tuổi dưới ba mươi thì cũng có nguyên nhân lành tính. Trong các trường hợp này, bác sĩ cảnh giác hơn nên cho thử tìm tế bào lạ từ chất dịch và làm siêu âm vú. Thấy có gì khả nghi thì mổ lấy ống sữa.

 

3.10 Bọc sữa

 

            Bọc sữa: sữa ứ lại do một ống sữa bị tắt.

            Triệu chứng: Đang thời kỳ cho con bú khi rờ ngực thấy một khối tròn, mềm như trái nho hoặc lớn hơn, bóp thì nhão nhão. Có khi mới thấy vài ngày, có một vài tháng rồi không đau gì cả, có thể lớn lên thêm sau những cơn căng sữa.

            Điều trị: khi chẩn đoán chính xác sẽ khuyên bà mẹ nên dứt sữa nếu cháu đã bú trên 12 tháng, bọc sữa sẽ nhỏ từ từ và sau vài tháng có thể lặn mất.

            Còn nếu bọc teo lại nhưng vẫn không lặn mất thì bác sĩ có thể mổ lấy bọc do người bệnh qúa ác cảm bệnh ác tính.

            Còn nếu cháu mới bú được vài tháng thì bà mẹ qúa thương con có thể vẫn tiếp tục cho con bú nhưng chấp nhận bọc sữa có thể to lên, gây vướng víu khó chịu, đôi khi còn bị đau nhức vì bội nhiễm. Bấy giờ đành phải dứt sữa.

 

            Bất thường của núm vú và quầng vú: Núm vú bị co kéo hay còn gọi là núm vú bị “lúm”

            Chứng này có thể xuất hiện ở bất cứ tuổi nào, có khi đã thấy từ bắt đầu có” ngực” gọi là bẩm sinh. Đây cũng được kể là bình thường do có thay đổi tuyến sữa ở vùng nằm sau núm vú. Tuy nhiên đôi khi chứng này báo hiệu một ung thư bắt đầu. Nên đi khám bác sĩ khi thấy núm vú bất thường so với trước đó.