1. Khái niệm

Chảy máu cam tuy ít nguy hiểm đến tính mạng, nhưng dễ làm bệnh nhân và người nhà hốt hoảng, lo lắng.

2. Nguyên nhân:

2.1 Chảy máu mũi trong hốc mũi:

Viêm mũi cấp tính và mạn tính: tình trạng viêm mũi làm cho lớp chất nhày bảo vệ bề mặt niêm mạc mũi bị thương tổn, vì thế các mạch máu nằm ngay dưới đó cũng hay bị xước, rách gây chảy máu mũi.

Viêm mũi gây kích thích tạo ra dịch rỉ viêm gồm có nước, muối, protein và các thành phần hữu hình hòa tan, dịch làm tăng tính thấm thành mạch gây đau căng trong hốc mũi, tạo thành những chất dính gọi là dỉ mũi, bám chặt lên lớp niêm mạc mũi. Điều này làm trẻ hay cho tay vào mũi ngoáy, gây chảy máu mũi

Dị vật mũi: trẻ nhét hạt cườm, hòn bi, hạt lạc... vào trong hốc mũi gây viêm loét và chảy máu mũi.

Dị hình hốc mũi: đây cũng là một trong những nguyên nhân gây viêm mũi dẫn đến chảy máu mũi.

Chấn thương mũi: do va chạm, do đánh nhau, do tai nạn giao thông hoặc tai nạn sinh hoạt làm rách hệ thống niêm mạc mũi. Nếu chấn thương nặng làm vỡ các mạch máu lớn trong hốc mũi có thể dẫn đến sặc máu, mất máu cấp với số lượng lớn có thể tử vong.

Các khối u hốc mũi lành hoặc ác tính: có thể có nhưng rất hiếm gặp ở trẻ em, chủ yếu là những khối u xơ vòm mũi họng hay gặp ở trẻ nam tuổi dậy thì. Bên cạnh dấu hiệu chảy máu mũi cần đánh giá dịch chảy ra có mùi hôi hoặc thối, bẩn để nghi ngờ đến bệnh lý ác tính.

2.2. Chảy máu mũi ngoài hốc mũi:

Thường gặp do cúm, thương hàn, sốt xuất huyết - đây là những loại bệnh lý cũng hay gặp ở trẻ em. Ngoài ra bệnh lý viêm cầu thận cấp hay những trẻ em phải sử dụng thuốc chống đông kéo dài do điều trị một số bệnh tim mạch bẩm sinh.

3. Cách xử trí:  

3.1 Đối với trẻ nhỏ

Mỗi lần chảy máu cam, trẻ thường sợ hãi và có vẻ nghiêm trọng vì thấy máu chảy ra. Vì vậy cha mẹ cần phải biết cách trấn an trẻ. Có thể âu yếm, ôm ấp cho trẻ đỡ sợ. Bạn nên ôm bé trong lòng và khẽ nghiêng người bé, ngả về phía sau.

Dùng một khăn lạnh chường lên trán để gây một phản xạ co mạch làm đình chỉ hiện tượng chảy máu mũi.

Dùng một chiếc khăn sạch, mềm thấm và dịt nhẹ vào lỗ mũi của bé. Bạn có thể giữ động tác này trong vài phút, cho đến khi máu ở mũi bé ngừng chảy hoặc dùng hai ngón tay bịt chặt hai lỗ mũi và để trẻ thở nhẹ nhàng bằng miệng trong 5 đến 10 phút sẽ hết chảy máu.

Nếu như trẻ đã lớn đủ hiểu, có thể dạy trẻ cách này mỗi khi chảy máy cam

Nên đánh lạc hướng trẻ, giúp trẻ quên đi nỗi sợ bằng cách kể một câu chuyện, hoặc xem tivi trong lúc chờ cầm máu.

Một vài giờ sau khi máu ngừng chảy, giữ cho trẻ không tiếp xúc các đồ vật cứng, các trò chơi mạnh để không bị chảy lại.

Sau vài phút, bạn thử kiểm tra xem bé còn chảy máu nữa không. Nếu máu còn chảy, bạn có thể dùng một chiếc khăn sạch, mềm khác, tiếp tục dịt vào lỗ mũi bị chảy máu cho bé.

Nếu như sau đó máu lại chảy, làm các thao tác như trên lần nữa.

Nếu máu vẫn chảy, cần mang trẻ tới thầy thuốc chuyên khoa khám, áp dụng các biện pháp khác có hiệu lực hơn và điều quan trọng là tìm được nguyên nhân.

Lưu ý: Không nên nghiêng người bé quá mức, không đặt bé nằm ngửa vì máu từ lỗ mũi của bé có thể chảy xuống cổ họng, gây nên vị khó chịu và làm bé bị nôn (trớ). Cũng không nên dùng bông để cầm máu cam, vì khi máu thấm vào bông sẽ làm cục bông tăng thể tích, có thể gây nghẽn ở mũi bé.

3.2 Đối với người lớn

Điều cần làm đầu tiên là dùng ngón ta ấn chặt vào bên cánh mũi có ra máu trong vòng 10 phút và nghiêng đầu về phía trước.

- Để người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn, nên cho người bệnh chống khuỷu tay lên mặt bàn hoặc lên tay vịn ghế tựa.

- Người bệnh cũng có thể dùng bông gạc cầm máu và làm liền sẹo bán tại các hiệu thuốc để dịt vào nơi chảy máu.

- Một cục nước đá đặt vào gốc mũi cũng có tác dụng làm cho máu ngừng chảy.

- Nếu đã làm các động tác trên mà máu vẫn chảy, nhất thiết phải gọi bác sĩ.

- Nhất định không được để bệnh nhân nằm hoặc để bệnh nhân ngả đầu ra đằng sau. Trong tư thế này, máu sẽ chảy ngược vào trong họng, gây nôn mửa và không làm đông máu.

- Việc bôi kem, vaselin, xịt thuốc hoặc nước muối vào trong mũi không phải là giải pháp lâu dài vì không giúp phục hồi độ ẩm của niêm mạc, còn có thể khiến mũi khô hơn.

- Nếu nguyên nhân của việc đổ máu cam là không khí khô, có thể dùng các thiết bị làm tăng độ ẩm trong phòng. Tuy nhiên, theo các nhà chuyên môn, đây chỉ là giải pháp tình thế.

4. Phòng bệnh:

Nếu không khí trong phòng trở nên khô, bạn có thể dùng máy tạo độ ẩm cho bé.

Không nên cho bé nhét bất kỳ vật gì vào lỗ mũi.

Nếu bé có thói quen ngoáy mũi, bạn nên tìm cách giữ cho đôi tay của bé được bận rộn.

Trao đổi với bác sĩ nếu bạn cho rằng bé mắc dị ứng - yếu tố có thể gây nên chứng chảy máu cam.

Bạn có thể 2 lần một tuần dùng nước muối sinh lý rửa sạch mũi, không nên rửa nước muối nhiều lần vì cũng làm cho niêm mạc mũi mất đi lớp nhày bảo vệ và dễ bị tổn thương.

5. Một số món ăn tham khảo trong việc hỗ trợ bệnh chảy máu cam

Chảy máu cam y học cổ truyền gọi là tỵ nục, là chứng rất thường gặp trong mùa lạnh, trời hanh khô. Nguyên nhân thường không chỉ do tổn thương ở mũi mà còn do chức năng hoạt động các tạng phế, can, thận, tỳ, vị thiếu điều đạt mà sinh bệnh.

Nước lá hẹ: Lá hẹ tươi 60g. Lá hẹ rửa sạch giã nhỏ, dùng nước sôi để nguội lọc lấy 200ml nước lá hẹ đặc, chia 2 lần uống trong ngày, cần uống liền 3 ngày. Mùa đông cần uống nóng.

Nước củ cải trắng: Củ cải trắng 50g, rửa sạch giã nhỏ, dùng nước sôi để nguội lọc lấy nước đặc chia 3 lần uống trong ngày, trước khi uống nhỏ 3 giọt nước củ cải vào mũi bên chảy máu. Cần làm liền 3 ngày.

Canh rau má: Rau má 100g, cỏ nhọ nồi 50g, tôm nõn 20g, bột ngọt, gia vị vừa đủ. Tôm nõn giã nhỏ, cho vào nồi thêm nước vừa đủ, cho bột gia vị vào đun sôi. Rau má, cỏ nhọ nồi rửa sạch, thái nhỏ cho vào nước tôm, canh sôi lại cho bột ngọt quấy đều là được, ăn ngày 1 lần, có thể ăn với cơm. Cần ăn liền 3 ngày.

Chè đậu đen: Đậu đen 100g, đường phèn 30g. Đậu đen xay thành bột, cho vào nồi thêm nước đun sôi trên lửa nhỏ, đậu đen chín cho đường phèn vào quấy đều, chè sôi lại là được, ăn ngày 1 lần. Cần ăn liền 5 ngày.

Tim chó hấp: Tim chó 1 quả, đậu đen 50g, bột gia vị vừa đủ. Tim chó rửa sạch thái mỏng, đậu đen xay thành bột, cùng cho vào bát to thêm bột gia vị trộn đều đem hấp cách thủy, ngày ăn 1 lần. Cần ăn liền 3 ngày.

Ngoài ăn uống, có thể làm một số cách sau để hết chảy máu cam:

Đắp tỏi: Tỏi tươi 3-5 tép, vải màn 2 miếng (10x10cm). Tỏi bỏ vỏ the giã nhỏ buộc vào hai gan bàn chân (chỗ lõm nhất khi để ngửa bàn chân lên). Mỗi ngày thay tỏi 1 lần, cần buộc 2 ngày.

Nhỏ mũi nước ngó sen: Ngó sen 10g rửa sạch giã nhỏ vắt lấy nước. Ngày nhỏ 3 lần, mỗi lần 2 - 3 giọt vào lỗ mũi bị chảy máu, nhỏ liền 3 ngày.