1. Khái niệm:

        Viêm họng hạt là một dạng viêm họng  mạn tính quá phát chính, đó là phản ứng của niêm mạc họng bị viêm nhiễm trường diễn. Tại vùng họng là nơi chứa rất nhiều lympho bào với nhiệm vụ diệt vi sinh vật và khi bị viêm trường diễn thì các lympho bào này phải làm việc liên tục trong một thời gian dài và ngày càng to ra, trở thành các “hạt”.

2. Nguyên nhân:

        Họng là ngã tư đường ăn và đường thở. Khi ta ăn, thức ăn qua miệng, họng, xuống thực quản để vào dạ dày. Khi ta thở, không khí đi qua mũi, qua họng, rồi qua thanh khí quản để vào phổi. Bởi vậy, những bệnh tật của các vùng liên quan đều có thể gây viêm họng. Viêm họng mạn tính tái phát nhiều lần sẽ dẫn đến viêm họng hạt. Nguyên nhân có thể do:

        - Viêm mũi xoang mạn tính

        - Viêm amiđan mạn tính

        - Hội chứng trào ngược dạ dày - thực quản

3. Triệu chứng:

        - Bệnh nhân thường xuyên thấy ngứa họng, vướng họng, hay phải khạc nhổ kèm theo là phản xạ ho. Có thể ho húng hắng hay ho từng cơn. Những cảm giác này rất rõ rệt về buổi sáng lúc mới thức dậy. Bệnh nhân cố ho khạc, đằng hắng để làm long đờm. Bên cạnh cảm giác nuốt vướng là nuốt đau. Bệnh nhân có cảm giác nóng cay trong họng kèm theo ngứa, ho cơn. Cơn ho thường xuất hiện lúc bắt đầu đi ngủ. Nằm nghiêng bên nào thì tắc mũi ở bên đó. Tiếng nói có thể khàn nhẹ hoặc bình thường. Bệnh nhân rất hay buồn nôn và có nhiều phản xạ họng. Những bệnh nhân uống rượu, hút thuốc lá, hoặc nói nhiều thì các triệu chứng trên lại tăng thêm.

        - Khám họng thấy niêm mạc họng đỏ, dày, ướt, có những hạt ở thành sau họng. Dịch tiết nhầy dọc theo vách họng. Có khi các cơ họng cũng quá phát. Bên cạnh mỗi trụ sau có một cái nẹp giả do niêm mạc bị quá phát. Thành sau họng có những mảng quá sản dày, bóng và đỏ. Màn hầu và lưỡi gà dày, eo họng bị hẹp.

4. Biến chứng:

        - Các biến chứng tại chỗ gây áp-xe hoặc viêm tấy quanh họng, viêm tấy quanh amidan, ở trẻ nhỏ có thể gây áp-xe thành họng.

        - Những biến chứng gần có thể gây ra viêm mũi, viêm xoang, viêm tai giữa. Ngoài ra viêm họng còn lan xuống thanh quản gây viêm thanh quản hoặc viêm cả thanh, khí, phế quản hoặc viêm phổi.

        - Các biến chứng xa gây viêm cầu thận, viêm khớp, viêm màng ngoài tim...

        Với viêm họng mạn tính, để điều trị bệnh, người ta có thể can thiệp bằng cách đốt hạt bằng muối bạc, bằng axít chromic, đốt điện, đốt bằng laser CO2 hoặc bằng nitơ bạc. Tuy nhiên các biện pháp phòng bệnh là quan trọng hơn cả.

5. Điều trị:

        Viêm họng hạt có nhiều nguyên nhân gây ra, muốn điều trị triệt để viêm họng hạt phải tìm đúng nguyên nhân gây bệnh để giải quyết.

        Viêm họng hạt thường là hậu quả bắt nguồn do viêm mũi xoang mạn tính, đặc biệt là viêm xoang sau. Dịch xuất tiết chảy từ các xoang xuống thành sau họng làm cho niêm mạc thành sau họng bị lớp chất nhầy bao phủ, khó hoạt động để thực hiện các chức năng sinh lý là làm sạch, vì vậy vi khuẩn dễ phát triển làm họng viêm thường xuyên - đây là điều kiện để viêm họng tái diễn và từ đó các hạt ở thành sau họng xuất hiện.

        Viêm amiđan mạn tính cũng thường đi đôi với viêm họng hạt vì viêm amidan thực chất cũng là một dạng viêm họng khu trú ở amidan khẩu cái - cũng là tổ chức lymho ở thành sau họng. Khi bệnh nhân có chỉ định cắt amidan thì đôi khi viêm họng hạt cũng xuất hiện, thậm chí nặng hơn do các tổ chức lympho thành sau họng phát triển để bù đắp lại phần đã bị cắt bỏ.

        Hội chứng trào ngược dạ dày - thực quản cũng là một trong những nguyên nhân được nghiên cứu để điều trị viêm họng hạt. Sự xuất hiện thường xuyên của dịch dạ dày làm pH của vùng họng giảm, niêm mạc họng trước đây hoạt động trong môi trường kiềm nhẹ nay lại phải hoạt động trong môi trường acid - là môi trường thích hợp cho các loại vi khuẩn gây bệnh hoạt động.

        Tỷ lệ viêm họng hạt ở những người suy gan, rối loạn dạ dày ruột, rối loạn nội tiết cao gấp 3 - 4 lần những người khác. Điều này đặc biệt rõ nét ở bệnh tiểu đường (họng đỏ và khô), tạng khớp (niêm mạc họng đỏ quá phát), trĩ mũi: niêm mạc họng teo, nhẵn khô và có vảy thối

6. Phòng bệnh:

        Kiêng rượu, bia, thuốc lá. Ăn uống điều độ, tránh khói bụi, hơi độc. Khi bị viêm họng cấp cần điều trị dứt điểm, không để kéo dài trở thành mạn tính.

7. Câu hỏi liên quan:

Câu 1: Bệnh này có chữa khỏi dứt điểm được không?

        Bệnh viên họng hạt không thể chữa khỏi hẳn được vì  là dạng viêm họng mãn tính, phải xác định được chính xác nguyên nhân thì mới điều trị hiệu quả được, là bệnh hay tái phát nhiều lần vì vậy cần thực hiện các phương pháp phòng bệnh ở trên để bệnh không tái phát.

Câu 2: Nên hay không đốt họng hạt?

        Viêm họng hạt không đáng lo ngại vì đây là một dạng viêm thông thường. Tuy nhiên việc điều trị dứt điểm không đơn giản. Nguyên do xuất hiện hạt là do tình trạng viêm đi viêm lại vùng họng, do viêm nhiễm nhiều lần vì bị trào ngược dạ dày thực phẩm… Vì có nhiều nguyên nhân gây nên tình trạng viêm họng hạt, nên để điều trị triệt để cần phải xác định được căn nguyên mới đêm lại hiệu quả điều trị. Còn việc đốt họng hạt chỉ giải quyết tạm triệu chứng mà chưa điều trị được căn nguyên. Hơn nữa, việc đốt họng hạt rất dễ gây tình trạng sẹo ở họng, nhất là nếu đốt đi đốt lại nhiều lần. Nhiều người sẹo to, rõ tới mức tự há miệng cũng nhìn thấy sẹo. Sẹo họng khiến người bệnh rất khó chịu, luôn có cảm giác vướng ở vùng họng, hay gây tình trạng nghẹn, khó nuốt

        Việc điều trị viêm họng hạt cần đúng căn nguyên mới đem lại hiệu quả. Như bị trào ngược dạ dày thực quản thường xuyên sẽ gây viêm họng, lâu ngày sẽ thành viêm họng hạt. Lúc này, điều trị ho, ngứa họng bằng thuốc hay đốt hạt trong họng cũng chỉ là điều trị triệu chứng. Căn bản là phải chữa dứt điểm tình trạng trào ngược dạ dày mới hạn chế được viêm nhiễm vùng họng. Vì vậy, quan trọng là cầm tìm nguyên nhân gây nên tình trạng để xử lý tất cả nguyên nhân đó trước khi chỉ định đốt họng hạt. Trên thực tế, rất nhiều bệnh nhân dù được đốt họng hạt vẫn hay bị ho lại và tiếp tục mọc các hạt mới. Không ít người bị viêm họng hạt được đốt họng hai, ba lần mà kết quả đâu vẫn hoàn đó, hạt mới vẫn mọc lên, chưa kể lại thêm vết sẹo ngay tại họng khiến họ càng khó chịu, lúc nào cũng có cảm giác nuốt vướng.