I. Định nghĩa:

Hiện chưa có một định nghĩa chuẩn thế nào là biếng ăn, tuy nhiên trẻ mắc phải tình trạng này thường ăn rất ít, chỉ ưa thích một vài loại thức ăn nhất định hoặc tránh thử món ăn mới.  

 II. Nguyên nhân:

1. Biếng ăn do bệnh tật :

         - Tình trạng nhiễm khuẩn (dẫn tới ức chế các enzym tiêu hóa) hay gặp trong viêm đường hô hấp, viêm tai giữa.

         - Do đau trong viêm loét tại chỗ niêm mạc lưỡi, miệng, họng.

         - Do thiếu các enzym tiêu hóa (trong trường hợp thiếu các vitamin hay các yếu tố vi lượng cấu thành các enzym) hay gặp là thiếu vitamin B1, Fe, kẽm...

2. Biếng ăn do chế độ ăn không hợp lý:

         Sử dụng các thực phẩm không nên dùng là: Những thực phẩm nguyên hạt, khó tiêu (như ngô..), nghèo năng lượng mà chiếm dung lượng lớn như miến, khoai... Có điều kiện cho trẻ ăn đủ đạm động vật như trứng, thịt, tôm, cua, cá nhưng vẫn trộn thêm đậu xanh...

        Không tăng cường số bữa ăn cho trẻ mặc dù mỗi bữa trẻ chỉ ăn rất ít hoặc bỏ ăn. Nấu loãng hơn bình thường (cho ít chất đạm, dầu mỡ hơn bình thường) khiến cho trẻ đã ăn ít hơn về lượng lại càng bị thiệt thòi về chất.

        Không cho hoặc cho quá ít dầu mỡ vào bát bột, cháo của trẻ gây thiếu năng lượng khẩu phần cho trẻ.

        Không cho trẻ ăn cá, tôm, cua vì sợ trẻ tiêu chảy hoặc khi trẻ có nhiễm khuẩn ho hay tiêu chảy: Chỉ trong những trường hợp cá, tôm, cua là nguyên nhân gây tiêu chảy như một biểu hiện của bệnh dị ứng ở một số cơ địa dị ứng đồ tanh (tỷ lệ rất thấp).

3. Biếng ncòn do trẻ ăn không đúng bữa và hay ăn vặt:

      Muốn trẻ ăn ngon miệng phải cho trẻ ăn đúng bữa, không cho trẻ ăn vặt và tuyệt đối không cho trẻ ăn bánh, kẹo, nước ngọt, hoa quả ngọt trước bữa ăn, vì cho ăn như vậy làm cho lượng đường trong máu tăng, gây ức chế tiết men tiêu hóa gây ra sự biếng ăn ở trẻ. Việc cho trẻ ăn đúng giờ còn làm tăng lượng hấp thu thức ăn vào cơ thể.

      Tuy nhiên cũng không nên quá cứng nhắc, ví dụ trẻ đang ngủ say, giấc ngủ làm cho sự thèm ăn giảm đi, thì không nên đánh thức trẻ dậy bắt ăn, hoặc có khi trẻ đang đói, khóc hết hơi nhưng vẫn chờ đến giờ mới cho ăn. Trong những trường hợp này nên cho trẻ ăn chậm hơn hoặc sớm hơn một chút cũng không sao.

4. Biếng ăn do yếu tố tâm lý:

         - Do tâm lý trong những trường hợp không khí ăn quá căng thẳng, bị o ép quá thô bạo. Hoặc khi thời gian ăn kéo dài hay trẻ chỉ được ăn rất ít loại thức ăn.

         - Chán ăn tâm lý còn gặp trong các trường hợp do thay đổi người chăm sóc trẻ một cách đột ngột như: Mẹ phải đi làm, cho trẻ đi mẫu giáo, nhà trẻ, gửi người khác trông cũng có thể làm trẻ biếng ăn.

III. Những biểu hiện của trẻ biếng ăn:

         - Trẻ biếng ăn thường hay kèm nôn trớ, táo bón, hay quấy khóc.

         - Cân nặng, chiều cao thấp so với trung bình chuẩn lứa tuổi.

IV. Điều trị trẻ biếng ăn:

1. Nguyên tắc điều trị:

         - Quá trình điều trị đòi hỏi rất tinh tế và kiên trì. Không nên tạo ra ngay một sự thay đổi quá lớn với chế độ ăn hiện tại mà nên áp dụng dần dần cho đến khi lượng ăn đạt được yêu cầu.

         - Trong trường hợp có bệnh lý kèm theo, không nên uống quá nhiều loại thuốc để điều trị triệu chứng lâm sàng.

         - Bước đầu chỉ nên có một sự can thiệp nhỏ, áp dụng các tiến trình chăm sóc và nuôi dưỡng tại nhà theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ dinh dưỡng.

2. Chế độ ăn điều trị trẻ biếng ăn chậm lớn:

Trẻ nhỏ còn bú mẹ: Cho trẻ bú nhiều lần hơn nếu thời gian mỗi lần bú ít hơn bình thường. Nếu trẻ không ngậm bú được, người mẹ cần vắt sữa vào cốc rồi dùng thìa cho trẻ uống.

Đối với trẻ lớn hơn, đã ăn bổ sung:

         - Nên cho ăn các loại thức ăn mềm, đa dạng, dễ tiêu hóa và chia thành nhiều bữa nhỏ.

         - Cần thay đổi thức ăn và cho trẻ ăn những loại thức ăn trẻ tỏ ra thích hơn để khuyến khích trẻ ăn được nhiều, kích thích sự thèm ăn.

         - Cần chú trọng bồi dưỡng bằng các loại thức ăn giàu dinh dưỡng giúp trẻ nhanh bắt kịp tăng trưởng: Các loại thực phẩm giàu chất đạm: Sữa mẹ, sữa bột công thức, trứng, thịt, cá. Ngoài ra, cần chú ý cho trẻ uống nhiều nước, nước hoa quả tươi và ăn thêm hoa quả để cung cấp đủ các vitamin và yếu tố vi lượng cho trẻ.

IV. Một số giải pháp:

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, cùng chế độ dinh dưỡng đủ chất, đủ lượng với 4 nhóm: Đạm, đường, chất béo, vitamin & khoáng chất, trẻ cần bổ sung nhóm dưỡng chất giúp tăng cường khả năng hấp thu, kích thích ăn ngon, cũng như dưỡng chất hỗ trợ phát triển trí não.

        - Tránh dùng một loại thực phẩm hằng ngày như cà rốt, khoai lang, khoai tây, su hào. Nhiều người khi xay bột hay trộn các loại đậu xanh, hạt sen, ý dĩ... và rang chúng lên cho thơm, điều này không chỉ khiến trẻ ngán ăn mà năng lượng cũng không nhiều, lại gây khó tiêu cho trẻ.

        - Việc pha bột vào sữa, pha sữa quá đặc, pha sữa bằng nước cháo, nước cơm, nước hầm xương cũng làm trẻ khó tiêu hoá. Hãy làm theo chỉ dẫn trên mỗi hộp sữa và đừng tìm cách pha thêm bất cứ thứ gì vào khẩu phần sữa.

        - Việc chỉ cho trẻ ăn nước rau, nước thịt, không ăn cả cái, lâu ngày gây thiếu dưỡng chất. Chén cháo hoặc bột được chế biến quá ít chất dinh dưỡng hay thức ăn đơn điệu hàng ngày làm cho trẻ chán ăn. Bữa ăn quá nghèo nàn (chỉ có bột và thịt hoặc cá) làm trẻ bị thiếu một số acid amin cần thiết và các vitamin... Sự thiếu hụt này có thể dẫn đến tình trạng chán ăn.

        - Một số trẻ biếng ăn các bà mẹ hay dùng các men tiêu hóa để mong trẻ ăn tốt hơn cần lưu ý những loại này bổ sung sẽ tốt nếu trẻ thực sự thiếu men nhưng nếu dùng liên tục thì không tốt vì gây phản xạ giảm tiết men của tụy tạng, thậm chí dùng lâu có thể gây suy tụy.

        - Cần chú trọng bồi dưỡng các loại thức ăn giàu dinh dưỡng và đa dạng hoá thức ăn như:    

                           + Các loại thực phẩm giàu chất đạm: Thịt, cá, tôm, trứng, sữa (yaourt cũng là một nguồn vừa cung cấp sữa vừa có thêm men giúp hệ tiêu hóa hấp thu tốt hơn) ...

                    + Các loại thực phẩm cung cấp chất béo: Trẻ cần ăn cả dầu và mỡ thay đổi, đảm bảo đủ lượng yêu cầu theo lứa tuổi, kể cả khi có rối loạn tiêu hóa cũng chỉ cần giảm tối đa một nửa lượng dầu mỡ hằng ngày.

                    + Chú ý cho trẻ uống nhiều nước, nước hoa quả tươi và ăn thêm hoa quả để cung cấp đủ các vitamin và yếu tố vi lượng cho trẻ. Chỉ cho bé uống sau bữa ăn, chứ không để vừa ăn vừa uống, đặc biệt là trước bữa ăn (tránh cho trẻ nhỏ uống các loại đồ uống có ga, gây đầy bụng).

        - Chỉ nên gợi ý cho bé ăn khi nó đã đói. Trẻ em thường chối bỏ thức ăn chẳng qua vì chúng chưa kịp đói.

        - Khi đã quan sát được lúc nào bé thường thấy đói, hãy cho bé ăn vào những giờ cố định. Trẻ em thích cuộc sống điều độ.  

        - Giữa bữa sáng và bữa trưa, thay vì cho ăn cháo hay một lưng cơm, hãy cho bé một quả chuối hay miếng đu đủ, có thể sau đó bé sẽ ăn trưa một cách ngon lành.  

        - Hãy giảm những bữa ăn vặt. Vài cái kẹo, một gói bim bim, tưởng như không là gì cả nhưng lại ảnh hưởng rất nhiều đến sự ngon miệng của trẻ.  

        - Hãy quan tâm đến tính đa dạng của các món ăn.

        - Bạn hãy cố gắng để các món ăn bày lên bàn trông thật màu sắc và ngon lành. Bên cạnh những búp súp lơ trắng là những cánh hoa cà rốt màu cam rực, bên cạnh những khúc đậu đũa xanh có cà chua đỏ... Một sáng kiến rất hay là món salad thập cẩm: cà rốt, ớt ngọt, giá đỗ, khoai tây, dưa chuột...  

        - Hãy để cho bé tự chọn.

        - Đừng ép bé ăn cái mà nó không thích. Thay vì thịt, có thể cho bé ăn trứng, cá hoặc giò, xúc xích. Nếu bé sợ rau, thì thay vì bực bội, bạn hãy cho bé ăn thêm trái cây.  

       - Không bao giờ ép bé ăn thêm thìa cơm cuối cùng.

       - Hãy để bé cùng tham gia nấu nướng. Bé sẽ thấy rau muống mà bé tự tay nhặt, hay món thịt mà bé tự tay trộn gia vị sẽ ngon hơn rất nhiều.  

       - Tránh cho trẻ ăn rong không lợi cho tiêu hóa và thường gây kéo dài bữa ăn. Tập thói quen cho trẻ ngồi một chỗ ăn xong mới đứng dậy.

       - Nếu trẻ ngậm thức ăn trong miệng, hãy dỗ dành cho trẻ nhai nuốt.

       - Nên tạo không khí vui tươi, khuyến khích tính hiếu thắng của trẻ như ăn đua với trẻ khác hoặc với các thành viên trong gia đình. Tuyệt đối không đánh, mắng trẻ trong bữa ăn, đặc biệt trẻ nhỏ dưới 2 tuổi gây tâm lý sợ hãi dẫn đến biếng ăn tâm lý. Những xung khắc, cãi vã hàng ngày giữa bố và mẹ sẽ làm bé ăn mất ngon. Hãy làm sao để bé thấy rằng được ăn là niềm vui, giống như chơi một trò chơi vậy.