1. Định nghĩa:

            - Là tình trạng trẻ đi đại tiện phân quá ít, rắn và khô, hoặc khoảng cách giữa 2 lần đi ngoài quá lâu.

           - Số lần đi đại tiện của trẻ tùy thuộc vào lứa tuổi.

           - Trẻ dưới 1 tuổi: 2-3 lần/ngày. Nếu đi 1 lần phân dẻo, mềm, khối lượng bình thường thì không gọi là táo bón

           - Trẻ lớn: 1 lần/ngày. Nhưng nếu đi 2-3 lần phân rắn và ít vẫn gọi là táo bón

2. Nguyên nhân táo bón:

2.1 Ở trẻ nhỏ còn bú mẹ dưới 2 tuổi:

- Chủ yếu là do sai lầm trong chế độ ăn uống:

           + Ăn chưa đủ số lượng: Ăn thiếu, ăn ít

           + Ăn sữa bò dễ bị táo bón hơn sữa mẹ

           + Mẹ bị táo bón con bú sữa cũng dễ bị táo bón

           + Trẻ uống ít nước, ăn ít hoa quả, ít rau xanh

- Do giảm trương lực cơ ruột trong bệnh còi xương, suy dinh dưỡng và thiếu máu

- Do tổn thương thực thể ở đường tiêu hóa:

           +Các dị tật bẩm sinh: Phình đại tràng, dãn đại tràng. Táo bón thường bắt đầu sau đẻ và kéo dài hàng tháng

           + Mắc phải: Nứt hậu môn, trĩ

2.2 Ở trẻ lớn:

           - Yếu tố tinh thần: Trẻ sợ thối, sợ bẩn. Trẻ đi mẫu giáo sợ cô không dám xin phép đi ngoài. Không luyện thói quen đi ngoài đúng giờ

           - Do chế độ ăn uống: Uống ít nước, không chịu ăn rau và hoa quả

           - Do dùng thuốc: Kháng sinh, giảm ho có codein

3. Xử trí:

Nếu táo bón mới xảy ra cần điều chỉnh chế độ ăn:

           - Cho trẻ ăn đủ số lượng hàng ngày

           - Cho trẻ uống nhiều nước trong ngày.

           - Cho trẻ ăn nhiều rau xanh và hoa quả: Rau lang, mồng tơi, rau dền, củ khoai lang. Quả như chuối tiêu, đu đủ, bưởi, cam, quýt, thanh long. Không nên cho ăn hồng xiêm, cà rốt, táo và ổi.

           - Có thể dùng nước cốt khoai lang sống.

           - Nếu dùng sữa bò bị táo: Pha loãng hơn, hoặc thêm 1 thìa nước quả, hoặc dùng nước cháo pha sữa (4 tháng trở lên)

           - Mẹ bị táo bón cho con bú thì phải điều trị táo bón cho mẹ: Ăn nhiều rau và hoa quả, uống nhiều nước

           -Xoa bụng cho trẻ theo khung đại tràng từ phải qua trái ngày 3-4 lần vào khoảng cách giữa 2 bữa ăn để kích thích làm tăng nhu động ruột

Đối với trẻ lớn:

           - Tập thói quen ăn nhiều rau trong bữa ăn. Trẻ mẫu giáo cần ăn 100-150g rau/ngày.

           - Tập cho trẻ đi ngoài đúng giờ quy định. Không đi sau bữa ăn.

           - Nứt hậu môn: Rửa sạch hậu môn bôi dung dịch  nitrat bạc 2%.

           - Khi dùng biện pháp trên không hiệu quả thì dùng thụt tháo.

4. Mẹo trị táo bón:

4.1 Chú ý đến chế độ hoạt động của ruột

           Khi bé bắt đầu chuyển sang ăn thức ăn rắn, cần cho trẻ ăn thức ăn có chứa chất xơ tự nhiên xay nhỏ từ rau xanh, các loại củ, ngũ cốc. Nhưng cũng nên tránh không cung cấp quá nhiều chất xơ trong bữa ăn của trẻ, bé cần được bổ sung nhiều dưỡng chất khác chứ không chỉ đơn thuần là chất xơ. Khi bị táo bón trẻ sẽ cảm thấy khó chịu, hay khóc và đó là những phản ứng hoàn toàn bình thường.

           Nếu trẻ đang từ chế độ được nuôi dưỡng bằng sữa mẹ thì việc đi tiêu của trẻ sẽ bình thường và có xu hướng đi tiêu nhiều hơn. Tuy nhiên, đừng vội thay đổi đột ngột chế độ ăn của trẻ sang thức ăn cứng ngay, đó là một trong những nguyên nhân khiến trẻ dễ bị táo bón do ruột chưa được làm quen với việc tiêu hóa thức ăn cứng. Bạn cần tham khảo những công thức nấu món ăn cứng cho bé và cần thay đổi thói quen ăn uống của trẻ từ từ, cơ thể bé cần thời gian để thích ứng.

4.2 Khi bé “kén cá chọn canh”

           Nhiềuđứa trẻ rất khó tính trong việc ăn uống từ khi tuổi còn nhỏ, và các bậc phụ huynh thì luôn cố gắng chiều theo ý con trẻ. Nhiều bậc cha mẹ rất chú ý đến vấn đề dinh dưỡng cho con cái, họ thay thế những thực phẩm chứa chất xơ tự nhiên như trái cây, rau xanh bằng những loại thực phẩm chứa ít chất xơ hơn như bánh mì trắng, ngũ cốc hay mì. Quả thật nếu trẻ không thích ăn rau xanh, trẻ sẽ dễ bị táo bón. Gặp trường hợp này bạn đừng bỏ cuộc, hãy cố gắng thêm chất xơ tự nhiên vào bữa ăn của trẻ bằng những món rau trộn trái cây và có thể cho trẻ ăn những món ngũ cốc trẻ thích nhưng cần là loại ngũ cốc nguyên hạt.

           Làm món bánh nướng cho bé, thay vì cho nho khô, bạn có thể cho mận khô hoặc cho trẻ ăn món yaourt trộn trái cây tươi và tất nhiên có cả mận tươi trong đó, vì mận được coi là loại thực phẩm giúp nhuận tràng. Nhiều trẻ rất lười đi vệ sinh, đôi khi vì quá ham chơi mà trẻ không muốn ngồi quá lâu trong nhà vệ sinh, bạn cần tập cho trẻ thói quen thường xuyên đi vệ sinh để giúp cho quá trình hoạt động của bộ máy tiêu hóa, ruột non, ruột già được vận hành tốt, tránh tình trạng “tắc nghẽn” gây khó chịu cho trẻ.

4.3 Khi bé ăn vặt ở trường

           Khi được gửi mẫu giáo hoặc nhà trẻ, danh sách những món ăn của trẻ lại được cộng thêm nhiều món ăn vặt khác. Ở thời điểm này việc cung cấp đầy đủ lượng chất xơ cho cơ thể mỗi ngày vẫn cần được chú ý. Trong độ tuổi từ 4 – 8 tuổi, trẻ cần 25g chất xơ mỗi ngày. Những bữa ăn nhẹ hoặc ăn xế ở trường cần được bổ sung nhiều thực phẩm có chất xơ như trái cây hoặc bánh mì được làm từ bột mì chứ không phải bánh mì trắng.

4.4 Hãy vận động

           Hiện nay rất nhiều trẻ em thay vì vận động cơ thể bằng nhiều trò chơi thì chúng thường dành nhiều thời gian ở trong nhà, ngồi trước tivi để xem phim hoạt hình hoặc chơi game điện tử. Cần tập cho trẻ thói quen vận động thường xuyên, sau giờ học căng thẳng nên khuyến khích trẻ chơi trò chơi kết hợp với thể thao như đi xe đạp, đá bóng, đi bộ hoặc đơn giản là nhảy dây. Phụ huynh có thể phục vụ vài món ăn nhẹ cho trẻ như bỏng ngô, các loại hạt là nguồn cung cấp chất xơ tự nhiên tốt. Tập cho trẻ thói quen uống nhiều nước, có thể là nước lọc hoặc một ít nước trái cây để xua tan cơn khát sau khi trẻ vừa vận động.

4.5 Chất xơ với tuổi thiếu niên

           Đến tuổi thiếu niên, những vấn đề về cân nặng trở nên quan trọng hơn trong mắt con bạn, chúng tự đưa ra những hạn định cho lượng thức ăn nạp vào cơ thể, vì thế cơ thể có nguy cơ thiếu chất xơ. Theo nhu cầu bình thường thì một thiếu niên cần lượng chất xơ chứa trong 1 - 2 chén trái cây và rau mỗi ngày. Một số loại chất xơ được bổ sung vào trong các loại nước trái cây hoặc yaourt không có tác dụng chữa trị chứng táo bón. Với những ém gái ở lứa tuổi thiếu niên, việc bổ sung chất sắt cũng làm tăng nguy cơ bị táo bón. Ở lứa tuổi này cả nam và nữ đều cần uống nhiều nước, nạp vào cơ thể những thực phẩm chứa cám hoặc loại cám chưa qua chế biến để giúp cho việc hoạt động của đường ruột được tốt.

4.6 Ưu tiên điều trị theo cách thức tự nhiên

           Bổ sung chất xơ tự nhiên vào khẩu phần ăn hàng ngày cho con bạn, khuyến khích trẻ vận động và tập thể dục đều rồi sau đó trẻ cần  dành nhiều thời gian trong nhà vệ sinh và để cho mẹ thiên nhiên thực hiện nốt phần việc còn lại là cách chữa trị chứng táo bón được nhiều bác sĩ khuyên. Về căn bản táo bón không gây hại cho sức khỏe của trẻ. Tuy nhiên, khi trẻ bị táo bón lâu, hiện tượng cứ tiếp tục từ 2 – 3 tuần thì nên đưa trẻ đi khám. Không tự ý cho con bạn sử dụng thuốc nhuận tràng, nếu cần dùng thuốc thì phải có sự hướng dẫn của bác sĩ.

5. Những trường hợp cần đưa đi bệnh viện:

           - Táo bón kéo dài trên 1 tuần, thay đổi chế độ ăn không tác dụng.

           - Táo bón sau khi trẻ mới sinh, bụng chướng.

           - Táo bón ảnh hưởng đến tiêu hóa, kém ăn, gày sút, suy dinh dưỡng kèm theo nôn.