I. Khái niệm:

           Trong họng có nhiều tổ chức lympho rải rác khắp niêm mạc hoặc tập trung thành từng khối ở mặt trước của họng gọi là vòng Waldeyer trong đó có: Amiđan vòi và Amiđan vòm họng. Khi tổ chức này viêm và quá phát thành khối gọi là sùi vòm họng V.A, gây cản trở đến việc hít thở không khí.

           Bình thường khối V.A phát triển đến 6-7 tuổi thì teo hết, cá biệt có thể thấy ở người trưởng thành.

           Tỷ lệ viêm V.A ở nước ta khoảng 30% trẻ em, lứa tuổi nhiều nhất là 2-5 tuổi.

II. Triệu chứng:

1. Viêm V.A cấp tính

           Là viêm nhiễm cấp tính, xuất tiết hoặc có mủ ở Amiđan vòm họng ngay từ nhỏ, cũng có thể gặp ở trẻ lớn và người lớn (nhưng rất hiếm).

1.1  Nguyên nhân

        - Virus: Adenovirus, Myxovirus, Rhinovirus...

        - Vi khuẩn: Tụ cầu vàng, liên cầu khuẩn tan huyết bêta nhóm A, Haemophilus Influenzae...

1.2 Triệu chứng

* Triệu chứng toàn thân: Ở trẻ bắt đầu đột ngột, sốt cao 400-410C, thường kèm theo những hiện tượng phản ứng dữ dội như: co thắt thanh môn, co giật. Ở trẻ lớn hơn cũng có thể bắt đầu đột ngột sốt cao, kèm theo thanh quản co thắt, đau tai và có khi có phản ứng màng não nhưng diễn biến nhẹ hơn trẻ nhỏ.

* Triệu chứng cơ năng: Trẻ tắc mũi, hài nhi có thể tắc mũi hoàn toàn phải thở bằng miệng, thở nhanh, nhịp không đều, bỏ ăn, bỏ bú. Trẻ lớn hơn không bị tắc mũi hoàn toàn nhưng thở ngáy, nhất là về đêm, tiếng nói có giọng mũi kín. Ở người lớn nếu có còn bị viêm họng sau lưỡi gà, ù tai, nghe kém.

* Triệu chứng thực thể: Hốc mũi đầy mủ nhầy, không thể hoặc khó khám vòm họng qua mũi trước. Ở trẻ lớn, sau khi hút sạch mũi nhầy trong hốc mũi đặt thuốc làm co niêm mạc mũi có thể nhìn thấy tổ chức V.A ở nóc vòm phủ bởi lớp mũi nhầy. Khám họng thấy niêm mạc đỏ, một lớp nhầy trắng, vàng phủ trên niêm mạc thành sau họng từ trên vòm chảy xuống.

* Khám tai: màng nhĩ mất bóng, trở nên xám đục, hơi lõm vào do tắc vòi nhĩ.

           Có thể sờ thấy hạch nhỏ ở góc hàm, rãnh cảnh, có khi cả ở sau cơ ức đòn chũm, hơi đau, không có hiện tượng viêm quanh hạch.

           Soi cửa mũi sau gián tiếp bằng gương nhỏ ở trẻ lớn và người lớn sẽ thấy được tổ chức V.A ở vòm mũi họng sưng đỏ, to có mủ nhầy phủ lên trên.

2. Viêm V.A mạn tính

           Nói có V.A có nghĩa là V.A to hoặc viêm. Viêm V.A mạn tính là tình trạng V.A quá phát hoặc xơ hoá sau viêm nhiễm cấp tính nhiều lần.


Triệu chứng: Xuất hiện từ 18 tháng đến 6 - 7 tuổi.


* Triệu chứng toàn thân: Thường hay sốt vặt, em bé phát triển chậm so với lứa tuổi, kém nhanh nhẹn, ăn uống kém, người gầy, da xanh. Trẻ đãng trí kém tập trung tư tưởng thường do tai hơi nghễnh ngãng và não thiếu oxy do thiếu thở mạn tính, thường học kém.

* Triệu chứng cơ năng:

           - Ngạt tắc mũi: Lúc đầu ngạt ít sau ngạt nhiều tăng dần. Trẻ thường xuyên há mồm để thở, nói giọng mũi kín.

           - Mũi thường bị viêm, tiết nhầy và chảy mũi thò lò ra cửa mũi trước.

           - Ho khan.

           - Ngủ không yên giấc, ngáy to, giật mình.

           - Tai nghe kém hay bị viêm.

* Triệu chứng thực thể:

        - Soi mũi trước: Thấy hốc mũi đầy mủ nhầy, niêm mạc mũi phù nề, cuốn mũi dưới phù nề. Hút hết dịch mủ nhầy, làm co niêm mạc mũi có thể nhìn thấy khối sùi bóng, đỏ mấp mé ở cửa mũi sau.

        - Soi mũi sau ở trẻ lớn và người lớn thấy nóc vòm có khối sùi chiếm vòm mũi họng, che lấp gần hết cửa mũi sau.

        - Sờ vòm họng: bằng đầu ngón tay trỏ, chúng ta đánh giá được khối lượng, mật độ của khối sùi.

        - Khám họng: thành sau họng có nhiều khối lympho to bằng hạt đậu xanh và mũi nhầy chảy từ vòm xuống họng.

        - Khám tai: thấy màng nhĩ sẹo hoặc lõm vào, màu hồng do xung huyết toàn bộ ở màng tai hoặc góc sau trên.

        - Em bé có bộ mặt V.A (sùi vòm): da xanh, miệng há, răng vẩu, răng mọc lệch, môi trên bị kéo xếch lên, môi dưới dài thõng, hai mắt mở to, người ngây ngô.2. Biến chứng của viêm V.A

        - Viêm thanh khí phế quản: V.A có thể gây nên những cơn khó thở đột ngột, dữ dội về đêm và kèm theo cơn hen xuất hiện mau hơn và nặng hơn.

        - Viêm tai giữa: Vi khuẩn theo vòi Eustache vào hòm nhĩ.

        - Viêm đường tiêu hoá: Đau bụng đi ngoài ra nhầy, nước.

        - Viêm hạch gây áp xe như hạch Gillete: Đó là áp xe thành sau họng ở hài nhi.

        - Thấp khớp cấp.

        - Viêm cầu thận cấp.

        - Viêm mắt: Viêm màng tiếp hợp, viêm mi mắt, chảy nước mắt.

        - Ảnh hưởng đến sự phát triển của cơ thể: Cơ thể bị biến dạng, lồng ngực bị dẹp và hẹp bề ngang, lưng cong hoặc gù, bụng ỏng đít teo. Luôn mệt mỏi lười biếng, buồn ngủ, kém thông minh, nguyên nhân do nghe kém và thở kém nên cơ thể không bình thường.

III. Điều trị viêm V.A

1.  Điều trị viêm V.A cấp tính

        - Điều trị như viêm mũi cấp tính thông thường bằng hút mũi, nhỏ mũi để bệnh nhân dễ thở và thuốc sát trùng nhẹ (Êphdrin 1%, Argyron 1%) dùng cho trẻ nhỏ.

        - Khí dung mũi: Corticoit + Kháng sinh.

        - Kháng sinh toàn thân: dùng cho những trường hợp nặng và có biến chứng.

        - Nâng đỡ cơ thể.

        - Những trường hợp viêm cấp tính kéo dài, thầy thuốc phải sờ vòm để giải phóng mủ tụ lại trong tổ chức V.A hoặc nạo V.A; với điều kiện cho kháng sinh liều cao trước và sau khi điều trị, nhưng rất hãn hữu.

2. Điều trị viêm V.A mạn tính: Nạo V.A hiện nay rất phổ biến, nhưng khi nào nạo và không nạo V.A cần phải thực hiện theo đúng chỉ định và chống chỉ định.

* Chỉ định:

        - V.A bị nhiều đợt viêm cấp tính, tái đi tái lại (5-6 lần /1 năm).

        - V.A gây các biến chứng gần: viêm tai, viêm đường hô hấp, viêm hạch.

        - V.A gây biến chứng xa: viêm khớp cấp tính, viêm cầu thận cấp tính…

        - V.A quá phát, ảnh hưởng đến đường thở.

           - Thường tiến hành nạo V.A cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên, trừ trường hợp đặc biệt có thể nạo sớm hơn.

* Chống chỉ định:

        - Bệnh ưa chảy máu, rối loạn đông máu.

        - Khi đang có viêm V.A cấp tính.

        - Khi đang có nhiễm virus cấp như: cúm, sởi, ho gà, sốt xuất huyết ...

        - Bệnh nhân cơ địa dị ứng, hen phế quản, hở hàm ếch.

        - Bệnh mạn tính: lao, giang mai, AIDS…

        - Thời tiết quá nóng hoặc quá lạnh.

 

* Phương pháp nạo V.A

        - Nạo V.A là thủ thuật tương đối đơn giản, nhanh, có hiệu quả, được coi là biện pháp vừa điều trị (nạo bỏ hết tổ chức V.A), vừa phòng bệnh (tránh các biến chứng do V.A gây ra).

VI. Phòng bệnh

           Phòng bệnh: Giữ vệ sinh răng miệng. Cho trẻ ăn đủ dinh dưỡng. Giữ vệ sinh mũi, họng: rửa mũi, nhỏ mũi bằng dung dịch nước muối 0,9%, súc họng nước sạch sau khi ăn. Điều trị triệt để các bệnh viêm mũi họng.