1. Định nghĩa: Vẹo cột sống là một hình dạng bất thường về độ cong của xương sống. Ở một người bình thường khi nhìn thấy từ phía sau, cột sống là một đường thẳng đứng từ một đỉnh của gáy xuồng xương cụt. Nếu nhìn nghiêng xương sống sẽ hình chữ S, cong ra phía trước ở phần lưng trên và cong về phía sau ở phần lưng dưới. Vẹo cột sống là căn bệnh mà cột sống bị nghiêng sang một bên do các bất thường bẩm sinh hay mắc phải của các đốt sống, cơ và các dây thần kinh.

2. Nguyên nhân:

            - Không rõ nguyên nhân (vô căn). Trong đó, trường hợp vô căn chiếm đến 60 -70 %.

            - Bẩm sinh.

            - Vẹo cột sống kèm theo các bệnh lý tuỷ sống hay thần kinh cơ (bướu đa sợi thần kinh, hội chứng Marfan, rỗng tuỷ sống, thoát vị hạnh nhân tiểu não, di chứng sốt bại liệt...)

            - Do bệnh tật, tai nạn, còi xương, suy dinh dưỡng.

            - Một khối cơ tương ứng bị liệt.

Đa số trẻ bị cong vẹo cột sống do:

            + Bàn ghế ngồi học thiếu, kích thước không phù hợp với lứa tuổi, sắp xếp không đúng quy cách, chỗ ngồi học thiếu ánh sáng…

            + Lao động quá sớm, tư thế bị gò bó như gánh, vác, đội, cõng hoặc bế nách em nhỏ, đeo cặp sách quá nặng không đều hai bên. 

            + Nghiêng vẹo trong quá trình học tập, sinh hoạt, rèn luyện, lao động (ví dụ như do thiếu ánh sáng nên trẻ phải nghiêng người về chỗ có ánh sáng).

 3. Triệu chứng:

            - Hai bên vai và lưng không cân bằng.

            - Chiều dài cánh tay không đều nhau.

            - Hơi khập khiễng khi đi.

            - Trẻ phàn nàn bị nhức lưng, tê hoặc ngứa râm ran.

            - Một bên ngực cao hơn so với bên kia

 4. Các loại cong vẹo cột sống:

Tình trạng cong vẹo cột sống có thể ít hay nhiều, từ đó dẫn tới các dị tật ở mức độ khác nhau, thông thường được phân làm 3 loại:

             - Vẹo độ 1: Khi đứng thẳng thì có xoáy vặn cột sống nhưng hình thể vẹo không thấy rõ ràng. Khó phát hiện bằng mắt thường. Nói chung chưa ảnh hưởng đến chức năng hô hấp.

             - Vẹo độ 2: Khi đứng thẳng, nhìn sau lưng cũng đã thấy được hình dáng cong vẹo cột sống, thấy được ụ lồi sườn do đốt sống bị xoáy vặn. Bắt đầu có ảnh hưởng đến chức năng hô hấp.

             - Vẹo độ 3: Nhìn thấy rõ tư thế lệch, cột sống bị cong ảnh hưởng rõ tới quá trình hô hấp, có thể gây biến dạng khung chậu, nếu là nữ thì trở ngại tới việc sinh con.

 Ở các trường hợp nặng, bắp thịt bị kéo căng và có hiện tượng đau, xương ngực có thể bị biến dạng, tim phổi xê dịch vị trí, chiều dài của lưng bị ngắn lại. Xương chậu cũng có thể bị quay lệch, các cơ quan trong ổ bụng cũng có thể dịch vị trí.

 

5. Xử trí:

 

            - Cong vẹo cột sống không được điều trị thích hợp, hình thể trẻ có thể bị biến dạng vĩnh viễn. 

            - Chuyên gia chỉnh hình này sẽ dùng đến góc Cobb, một thiết bị đo độ cong của xương sống bằng góc độ. Số độ đo được sẽ giúp bác sĩ quyết định sử dụng biện pháp điều trị nào cho trẻ.

 

Độ cong cột sống (độ)

Biện pháp điều trị

10 - 15 

- Không cần áp dụng biện pháp nào nhưng cần kiểm tra thường xuyên cho đến khi quá trình dậy thì và trưởng thành hoàn tất. Sau các giai đoạn này, thường bệnh không tiến triển tệ hơn.

20 - 40 

- Dùng bàn chỉnh hình cột sống (một thanh nẹp lưng).

40 - 50 

- Phẫu thuật chỉnh hình.

            - Điều quan trọng nhất là, khi phát hiện chứng vẹo cột sống ở trẻ, cần đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa cột sống hay chấn thương chỉnh hình thăm khám. Đến khám càng sớm, cơ hội cứu chữa càng cao, chi phí điều trị cũng ít tốn kém.

            - Với người trưởng thành, cột sống không còn mềm dẻo, đã có biến dạng nặng thì việc điều trị có khó khăn. Trong trường hợp này, có thể phải phẫu thuật chỉnh hình nhờ vào một loại nẹp kim loại đặc biệt được đặt cố định vào cột sống trong thời gian dài để nắn chỉnh. Các bước phẫu thuật phụ thuộc vào mức độ biến dạng của cột sống, nói chung là khá tốn kém cả về tiền bạc và thời gian

6. Phòng chống cong vẹo cột sống:

Để phòng tránh cong vẹo cột sống, cần thực hiện các biện pháp sau:

            - Tư thế ngồi học phải ngay ngắn, chỗ ngồi học phải đủ ánh sáng.

            - Bàn ghế học sinh phải phù hợp với lứa tuổi: Chiều rộng của mặt ghế phải rộng hơn xương chậu 10cm. Chiều sâu của mặt ghế phải bằng 2/3 chiều dài của đùi. Chiều cao của mặt ghế phải bằng chiều cao của cẳng chân cộng với chiều cao của bàn chân và của dép.

            - Chiều cao của mặt bàn so với mặt ghế phải để trẻ ngồi đặt tay lên bàn thoải mái, không bị nhô vai lên hay hạ vai xuống. Khoảng cách từ lưng ghế đến mép bàn phải lớn hơn đường kính trước sau của lồng ngực 3-5cm để có thế tựa lưng vào ghế.

            - Không nên cho trẻ xách cặp hoặc đeo cặp một bên vai mà nên đeo cặp bằng hay quai sau lưng. Nếu sách vở, đồ dùng học tập của trẻ quá nặng, bạn nên mua cặp sách kéo cho bé.

            - Cho trẻ lao động và tập luyện vừa sức, cân đối. 

            - Đảm bảo chế độ dinh dưỡng hợp lý, đẩy đủ vitamin D, can - xi.

            Việc điều trị sớm có tầm quan trọng đặc biệt nhằm ngăn chặn sự biến dạng cột sống dẫn tới biến dạng tư thế, khung chậu, thậm chí ảnh hưởng tới khả năng hô hấp và tuần hoàn. Với các biện pháp kỹ thuật điều trị thông thường như vật lý trị liệu, thể dục liệu pháp, chỉnh lại tư thế đứng ngồi trong sinh hoạt nhất là việc ngồi học của các em học sinh..., tình trạng bệnh sẽ được ổn định.Với người trưởng thành, cột sống không còn mềm dẻo, đã có biến dạng nặng thì việc điều trị có khó khăn. Trong trường hợp này, có thể phải phẫu thuật chỉnh hình nhờ vào một loại nẹp kim loại đặc biệt được đặt cố định vào cột sống trong thời gian dài để nắn chỉnh. Các bước phẫu thuật phụ thuộc vào mức độ biến dạng của cột sống, nói chung là khá tốn kém cả về tiền bạc và thời gian.

7. Một số thông tin hỏi- đáp:

 Câu hỏi 1: Bệnh cong vẹo cột sống có ảnh hưởng như thế nào tới sức khỏe, đời sống của con người? 

Trả lời: Bệnh gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới chức năng sống của bệnh nhân. Vẹo cột sống không chỉ làm mất thẩm mỹ, tác động tiêu cực đến tâm sinh lý mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe như làm giảm chức năng hô hấp, tim mạch...

            Ở các em gái, nó còn gây khó khăn cho việc sinh nở sau này. Ngoài ra, chứng vẹo cột sống thường kèm thêm nhiều bệnh khác như sa ruột, sa dạ dày, chân vòng kiềng, chân chữ X, bàn chân bẹt, bẹp lồng ngực, méo xương chậu... So với các học sinh bình thường, học sinh vẹo cột sống cũng thường có thể lực kém hơn. Tai hại nhất là chứng vẹo cột sống ảnh hưởng đến tương lai của trẻ vì chúng không thể theo những ngành đòi hỏi có thân hình cân đối và phát triển tốt (như phi công, vũ công, vận động viên, người mẫu...).

Câu hỏi 2: Bạn gái em bị vẹo cột sống ngực thì có thể sinh con được không?
Bạn gái em 24 tuổi bị vẹo cột sống ngực bẩm sinh nếu không mổ thì có thể sinh con được không ạ? Mấy năm trước bạn gái em bị bệnh thiếu tiểu cầu do dùng thuốc (hình như là Medexa cả uống và chích rất nhiều) nên bị nứt da hai bên đùi rất là nhiều, gần như là hết hai bên đùi và vết nứt rất lớn và đến giờ vẫn chưa phai ạ. 

Bác sĩ cho em hỏi bệnh vẹo cột sống không mổ (vì không có điều kiện, sức khỏe và thời gian) và nứt da như vậy thì sinh con được không? Nếu như mang thai thì có phải sẽ nứt da nhiều hơn không ạ?

Nhà em chỉ có mình em là con trai nếu như bạn gái em không sinh được thì... em không biết phải làm sao nữa? Rất mong câu trả lời của bác sĩ, cám ơn bác sĩ nhiều. 

Trả lời:

            AloBacsi không biết mức độ vẹo cột sống ngực của bạn gái bạn, nhưng thông thường vẹo cột sống bẩm sinh từ lúc sinh ra thì có lẽ đã ảnh hưởng cấu trúc khung chậu, chính cấu trúc khung chậu mới quyết định bạn gái bạn sinh con dễ hay khó.

            Mặt khác, rạn da và sinh con là 2 vấn đề không có… họ hàng với nhau. Rạn da chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà thôi, không ảnh hưởng gì đến chuyện sinh con cả. Khi có thai thì rạn da có thể xảy ra hay sẽ nặng hơn ở người đã bị rạn trước đó.

            Còn một khía cạnh khác của vấn đề có con nữa mà BS muốn nhắc bạn, đó là 2 bạn muốn có con nhưng ngoài bạn gái bạn ra, còn cần “yếu tố đóng góp” từ phía bạn nữa..! Ngày nay với sự tiến bộ của... “dao kéo”, nếu các BS đánh giá không thể sinh đường dưới được thì sẽ can thiệp mổ lấy thai chủ động.